35 СОЛИ ИСТИҚЛОЛ - АЗ ДАВЛАТСОЗӢ ТО РУШДИ УСТУВОР
Раҳмон Исломиддин Хайриддин,
Директори Агентии Тоҷикстандарт
Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ҳар як шаҳрванди кишвар пеш аз ҳама рамзи соҳибихтиёрӣ, озодӣ ва интихоби мустақилонаи роҳи рушди давлат мебошад. Имсол, ки мо 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро таҷлил менамоем, ин сана моро водор месозад, ки ба роҳи тайкарда назар афканем, дастовардҳоро арзёбӣ намоем ва ҳамзамон масъулиятҳои навро дар назди фардои кишвар муайян созем.
35 соли соҳибистиқлолӣ танҳо як давраи таърихӣ нест. Ин марҳилаи бузурги давлатсозӣ, таҳкими пояҳои иқтисодӣ, рушди инфрасохтор, ташаккули соҳибкорӣ, густариши истеҳсолоти миллӣ ва ворид шудани Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушди технологӣ мебошад. Дар ин муддат, кишвар роҳи пурпечутоберо тай намуда, аз мушкилоти нахустини соҳибистиқлолӣ ба марҳилаи суботи сиёсӣ ва рушди устувори иқтисодию иҷтимоӣ расид.
Яке аз муҳимтарин дастовардҳои даврони истиқлол он аст, ки Тоҷикистон имкони муайян намудани самтҳои рушди худро мустақилона ба даст овард. Агар солҳои аввали истиқлол масъалаҳои таъмини сулҳу субот, ҳифзи якпорчагии давлат ва барқарорсозии иқтисоди миллӣ дар меҳвари сиёсати давлатӣ қарор дошта бошанд, имрӯз дар назди кишвар вазифаҳои сифатан нав, баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисод, рушди истеҳсолоти муосир, ворид намудани технологияҳои нав, густариши содирот ва таҳкими мавқеи маҳсулоти ватанӣ дар бозорҳои дохиливу хориҷӣ қарор доранд.
Ин тағйирот натиҷаи як раванди пайвастаи давлатсозӣ ва сиёсати созандаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва заҳмати созандаи мардуми кишвар мебошад.
Роҳи иқтисодии Тоҷикистонро дар солҳои истиқлол метавон ҳамчун раванди пайвастаи барқарорсозӣ, бунёдкорӣ ва навсозӣ арзёбӣ намуд. Дар марҳилаи аввал заминаҳои асосии низоми иқтисодию молиявии давлати соҳибистиқлол ташаккул ёфтанд. Баъдан таваҷҷуҳи бештар ба рушди инфрасохтор, энергетика, роҳу нақбҳо ва дигар соҳаҳои ҳаётан муҳим равона гардид.
Бунёди роҳҳо, нақбҳо, неругоҳҳои барқӣ ва хатҳои интиқоли барқ на танҳо симои кишварро дигаргун сохт, балки барои густариши муносибатҳои иқтисодӣ, рушди минтақаҳо ва ташаккули бозори ягонаи дохилӣ имкониятҳои бештар фароҳам овард.
Дар марҳилаи баъдӣ масъалаи саноатикунонии босуръат ба яке аз самтҳои калидии сиёсати иқтисодии давлат табдил ёфт. Солҳои 2022-2026 ҳамчун «Солҳои рушди саноат» эълон гардиданд ва ин иқдом ба рушди истеҳсолоти дохилӣ, таъсиси корхонаҳои нав, фароҳам овардани ҷойҳои корӣ ва афзоиши маҳсулоти ватанӣ такони ҷиддӣ бахшид.
Аммо дар марҳилаи нави рушди иқтисодӣ танҳо зиёд намудани ҳаҷми истеҳсолот кофӣ нест. Масъалаи асосӣ имрӯз сифат, бехатарӣ, рақобатпазирӣ ва мутобиқати маҳсулот ба талаботи бозори муосир мебошад.
Корхонае, ки мехоҳад дар бозорҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ мавқеи устувор пайдо кунад, бояд на танҳо маҳсулот истеҳсол намояд, балки сифати онро кафолат диҳад. Маҳз дар ҳамин ҷо нақши стандартҳо, баҳодиҳии мутобиқат, аккредитатсия, метрология ва назорати давлатии сифат бештар мегардад.
Стандарт имрӯз танҳо як маҷмуи талаботи техникӣ нест. Он воситаи ташаккули фарҳанги нави истеҳсолот, идоракунии сифат ва баланд бардоштани эътимоди истеъмолкунанда мебошад.
Аз ин рӯ, рушди истеҳсолоти миллӣ бояд бо рушди низоми сифат ҳамқадам бошад. Ҳар қадаре ки корхонаҳо ба стандартҳои муосир такя кунанд, ҳамон қадар имконияти онҳо барои баромадан ба бозорҳои нав, ҷалби сармоя ва рақобат бо истеҳсолкунандагони хориҷӣ бештар мегардад.
Дар баробари технология, таҷҳизот ва сармоягузорӣ омили дигаре вуҷуд дорад, ки рушди кишвар бидуни он ғайриимкон аст. Ин сармояи инсонӣ мебошад.
35 соли истиқлол насли нави мутахассисонро ба камол расонд. Муҳандисон, технологҳо, иқтисоддонҳо, барномасозон, метрологҳо, коршиносони озмоишгоҳҳо ва менеҷерони ҷавон имрӯз дар соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ фаъолият доранд.
Аммо талаботи замони муосир пайваста тағйир меёбад. Мутахассиси имрӯз бояд на танҳо соҳиби дониш бошад, балки қобилияти истифодаи технологияҳои рақамӣ, омӯзиши пайваста, таҳлил ва қабули қарорҳои дуруст дошта бошад.
Аз ин рӯ, яке аз вазифаҳои муҳими марҳилаи нави рушд омода намудани кадрҳое мебошад, ки метавонанд бо технологияҳои муосир кор кунанд ва дар муҳити рақобати байналмилалӣ фаъолияти самаранок дошта бошанд.
Ҷаҳони имрӯз бо суръати бесобиқа тағйир меёбад. Рақамикунонӣ дигар масъалаи оянда нест, балки як қисми муҳими фаъолияти иқтисодии имрӯз мебошад.
Рақамикунонии истеҳсолот, хизматрасонӣ, идоракунӣ ва назорат метавонад шаффофиятро бештар намуда, вақти иҷрои равандҳоро кӯтоҳ ва хароҷоти зиёдатиро коҳиш диҳад. Аз ин рӯ, гузариш ба технологияҳои рақамӣ барои корхонаҳои ватанӣ на танҳо имконият, балки талаботи рақобати иқтисодии муосир мебошад.
Дар сатҳи давлатӣ низ ин раванд ҳамчун яке аз самтҳои муҳими рушди иқтисодӣ пеш меравад. Аз ҷумла, зарурати ҳарчи зудтар анҷом додани рақамикунонии соҳаҳои иқтисоди миллӣ ва рушди гардиши электронии ҳуҷҷатҳо дар соли 2026 таъкид гардидааст.
Барои Агентии Тоҷикстандарт низ рақамикунонӣ имкони такмили равандҳои хизматрасонӣ, баҳодиҳии мутобиқат, назорат ва мубодилаи иттилоот мебошад. Системаи муосири сифат бояд бо талаботи иқтисоди рақамӣ мутобиқ бошад.
Тоҷикистон бо дарназардошти имкониятҳои бузурги гидроэнергетикӣ, захираҳои табиӣ ва иқтидори кишоварзӣ метавонад дар ин самт бартариҳои худро самаранок истифода барад. Истеҳсоли маҳсулоти аз ҷиҳати экологӣ тоза, истифодаи оқилонаи захираҳо, кам намудани партовҳо ва ҷорӣ намудани технологияҳои каммасраф метавонанд ба як омили нави рақобатпазирии маҳсулоти миллӣ табдил ёбанд.
Дар чунин шароит фаъолияти Агентии Тоҷикстандарт низ бояд ба талаботи марҳилаи нави рушди кишвар мутобиқ гардад.
Имрӯз аз Агентӣ танҳо назорат ё санҷиши мутобиқати маҳсулот талаб карда намешавад. Пеш аз ҳама, зарур аст, ки низоми миллии сифат ба рушди истеҳсолоти рақобатпазир, ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон ва дастгирии истеҳсолкунандагони масъул мусоидат намояд.
Стандартҳо бояд ба корхонаҳо ҳамчун воситаи рушди истеҳсолот хизмат кунанд. Метрология бояд дақиқии ченакҳоро таъмин намояд. Озмоишгоҳҳо бояд ба талаботи муосири техникӣ ҷавобгӯ бошанд. Баҳодиҳии мутобиқат бояд ба истеҳсолкунанда барои ворид шудан ба бозорҳои нав имконият фароҳам оварад.
Имрӯз Тоҷикистон дар марҳилае қарор дорад, ки дастовардҳои миқдорӣ бояд ба натиҷаҳои сифатӣ табдил ёбанд. Бунёди корхонаҳои нав муҳим аст, аммо фаъолияти самаранок ва рақобатпазирии онҳо муҳимтар мебошад. Афзоиши истеҳсолот қадами аввал аст, вале истеҳсоли маҳсулоти босифат ва содиротпазир ҳадафи ниҳоӣ мебошад.
35 соли Истиқлол ба мо нишон дод, ки рушди устувор танҳо бо муттаҳидии ҳадаф, масъулият ва меҳнати созанда ба даст меояд. Марҳилаи нав аз ҳар як сохтор, корхона ва шаҳрванд муносибати навро ба меҳнат, сифат ва масъулият талаб мекунад.
Имрӯз мо на танҳо ба 35 соли гузашта баҳо медиҳем, балки барои даҳсолаҳои минбаъда замина мегузорем. Мақсади асосӣ бояд бунёди иқтисоди рақобатпазир, истеҳсоли маҳсулоти босифат, истифодаи технологияҳои муосир ва тарбияи мутахассисони ҷавоне бошад, ки метавонанд дар рушди минбаъдаи кишвар нақши созанда дошта бошанд.
Истиқлол ба мо имкони таърихии муайян намудани роҳи рушди худро фароҳам овард. Акнун масъулияти мо ин аст, ки аз ин имконият оқилона истифода барем ва онро ба натиҷаҳои воқеӣ, ба сифати баланди зиндагӣ ва ба рушди устувори иқтисоди миллӣ табдил диҳем.
35 соли Истиқлоли давлатӣ исбот кард, ки Тоҷикистон ҳамчун як субъект ва бозигари мустақили сиёсиву иқтисодӣ дар харитаи ҷаҳон устувор гардид. Имрӯз мо дар марҳилае қарор дорем, ки миқдор бояд ба сифат табдил ёбад.
35 соли Истиқлол барои мо на танҳо заминаи ифтихор, балки масъулияти навро барои даҳсолаҳои оянда эҷод мекунад. Ҷаҳони муосир ба самти иқтисодиёти рақамӣ ва рушди сабз ҳаракат дорад ва Агентии Тоҷикстандарт наметавонад аз ин равандҳо канор монад. Зеро Истиқлол ба мо имкони беназири таърихиро дод, ки худамон меъёрҳо ва сифати зиндагии худро муайян кунем.
Мо минбаъд низ дониш, таҷриба ва имкониятҳои техникии худро барои таъмини сифат ва бехатарии маҳсулот, ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон, дастгирии истеҳсолкунандаи ватанӣ, рушди соҳибкорӣ ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ равона хоҳем кард.
