Сулҳ яке аз арзишҳои муқаддас, бунёдӣ ва ҳаётии инсоният буда, шарти аввалиндараҷаи рушду тараққиёти давлатҳо ва таъмини зиндагии осоиштаю босаодати мардум ба шумор меравад. Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии хирадмандонаи Президенти мамлакат, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари сулҳпарвар ва ташаббускори фаъол дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ эътироф ва пазируфта шудааст.
Бо қабули Қатъномаи махсуси Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (СММ) оид ба эълон гардидани «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)», ташаббуси шашуми глобалии Тоҷикистон дар сатҳи ҷаҳонӣ дастгирии якдилона ёфт. Ин рӯйдоди таърихӣ ва фараҳбахш 25 июни соли 2026, дар остонаи 29-умин солгарди Рӯзи Ваҳдати миллӣ, ба вуқӯъ пайваст ва саҳифаи дурахшони дигареро дар таърихи давлатдории навини миллии мо варақгардон намуд.
Заминаҳо ва зарурати пешниҳоди ташаббуси ҷаҳонӣ
Пешниҳоди ин иқдоми бузург аз ҷониби Сарвари давлати Тоҷикистон тасодуфӣ нест, балки он бар таҳлили амиқи вазъи сиёсии ҷаҳони муосир асос ёфтааст. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронии худ дар иҷлосияи 79-уми Маҷмаи Умумии СММ (24 сентябри соли 2024) ва иҷлосияи 80-уми он таъкид доштанд, ки имрӯз ҷаҳон дар шароити хеле ҳасосу мураккаб қарор дорад.
Равандҳои пуртазоди геосиёсӣ, мусаллаҳшавии бошитоб, шиддат гирифтани «ҷанги сард», низоъҳои хунини мусаллаҳона дар гӯшаҳои гуногуни сайёра ва пайомадҳои тағйирёбии иқлим аз ҷумлаи таҳдидҳое мебошанд, ки оқибатҳои манфии дарозмуддат хоҳанд дошт. Дар чунин вазъият, эълон намудани даҳсолаи махсус барои таҳкими сулҳ, ҷиҳати тақвият бахшидан ба нақши калидии СММ дар ҳалли низоъҳо ва барқарории субот, як қадами саривақтӣ ва ҳаётан муҳим ба шумор меравад.
Ҳадафҳои асосии Даҳсолаи байналмилалӣ (2027–2036)
Мақсади марказии ин қатънома сафарбар намудани талошҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ барои таъмини амнияти пойдор ва тарбияи насли наврас дар рӯҳияи сулҳхоҳӣ мебошад. Санад ҳадафҳои зеринро пайгирӣ мекунад:
Муттаҳидсозии ҷомеаи ҷаҳонӣ: Даъвати давлатҳо ба андешидани чораҳои муассир барои пешгирии низоъҳо ва барқарорсозии сулҳу субот дар сайёра.
Густариши фарҳанги таҳаммулпазирӣ: Танзими муколамаҳои созанда, ҳамдигарфаҳмӣ, ҳамкорӣ ва эҳтироми ҳуқуқи инсон ва арзишҳои умумибашарӣ.
Тарбияи насли ҷавон: Ҷалби фаъолонаи намояндагони тамоми наслҳо, бахусус ҷавонон, ба пешбурди сиёсати сулҳ ва дур нигоҳ доштани онҳо аз мафкураи ифротгароӣ.
Рушди устувор: Мусоидат ба татбиқи барномаҳои гуногуни таълимӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоӣ, ки заминаҳои устувори сулҳро таъмин месозанд.
Барои Тоҷикистон сулҳ танҳо як мафҳуми назариявӣ нест, балки дастоварди бузурги таърихӣ ва ҳосили заҳматҳои ҷонфидоёнаи Пешвои миллат аст. Таърихи 35-солаи Истиқлолияти давлатӣ гувоҳ аст, ки чӣ гуна Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар солҳои аввали ҳокимият кишвари дар алангаи ҷанги шаҳрвандӣ вайроншударо наҷот дода, мардуми парешонхӯрдаро ҷамъ овард ва пеши роҳи парокандагии миллаткушоро гирифт.
Таҷрибаи сулҳофаринии Тоҷикистон, ки ҳамчун «модели тоҷикии сулҳ» дар сатҳи СММ пазируфта шудааст, имрӯз аз ҷониби аксари давлатҳо ва созмонҳои байналмилалӣ мавриди омӯзиш ва истифода қарор дорад. Маҳз ба шарофати ин мактаби бузурги сулҳ, кишвари мо имрӯз ба пешрафтҳои назарраси сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ноил гардида, шаҳрҳои зебову мутантан ва гулгаштҳои сабзу хуррам бунёд кардааст.
Қабули ин қатънома вазифаҳои муҳимеро дар назди ҷомеаи илмӣ ва шаҳрвандии Тоҷикистон мегузорад. Дар ин замина, кормандони Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон чунин меҳисобанд, ки сулҳу субот пойдевори асосии рушди илм, инноватсия ва таъмини амнияти озуқавории кишвар мебошад. Маҳз дар фазои орому осудаи Ватан олимони соҳа метавонанд ба таҳқиқоти илмӣ машғул шуда, навъҳои нави зироатҳоро ихтироъ кунанд ва ба пешрафти иқтисодиёти миллӣ саҳм гузоранд.
Дар доираи ин даҳсола аз ҷониби аҳли илм иҷрои тадбирҳои зерин зарур дониста мешавад:
1. Тарбияи кадрҳои ҷавон: Тарбия намудани ходимони ҷавони илмӣ дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтироми арзишҳои миллӣ ва созандагӣ.
2. Баргузории ҳамоишҳои илмӣ: Ташкили конфронсҳо ва семинарҳо оид ба пайванди сулҳу субот бо рушди устувори кишоварзӣ ва амнияти экологию озуқаворӣ.
3. Татбиқи лоиҳаҳои муштарак: Густариши ҳамкориҳои байналмилалии илмӣ бо кишварҳои ҷаҳон ҷиҳати таҳкими дӯстӣ ва фарҳанги сулҳ тавассути дипломатияи илмӣ.
Дипломатияи сулҳофари Тоҷикистон: Оғози марҳалаи нави ҷаҳонӣ (2027–2036)
«Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда (2027–2036)» идомаи мантиқии ташаббусҳои пешини ҷаҳонии Тоҷикистон дар самтҳои обу иқлим мебошад, ки дар асоси онҳо СММ қаблан 10 қатънома қабул карда буд. Ин иқдоми шашум бори дигар мақому нуфузи баланд ва эътибори байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун кишвари сулҳофар ва ташаббускор собит сохт.
Сулҳи пойдор танҳо бо иштироки фаъолонаи ҷомеа ва эҳтироми арзишҳои инсондӯстона таъмин мегардад. Аз ин рӯ, ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон, аз ҷумла аҳли илми кишоварзии кишвар, вазифадор аст, ки барои ҳифзи сулҳ, таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳтироми қонун ва пешрафти Ватани маҳбубамон бо масъулияти баланд хизмат намуда, саҳми арзандаи худро барои наслҳои оянда гузорад.
Сулҳу субот ва осоиштагӣ аз ҷумлаи арзишҳои муқаддастарин ва бунёдии ҳаёти инсоният ба шумор рафта, заминаи асосии пешрафту шукуфоии ҳар як давлат ва таъминкунандаи зиндагии шоистаи мардум мебошанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии хирадмандонаи Президенти мамлакат, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар саҳнаи сиёсати ҷаҳонӣ ҳамчун як кишвари сулҳпарвару ташаббускор ва пешрафта дар ҳалли масъалаҳои муҳими глобалӣ эътирофи касб намудааст. Бо қабули Қатъномаи махсуси Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълон гардидани «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда (2027–2036)» боз як иқдоми бузургу таърихии Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ мавриди дастгирии ҳамаҷониба қарор гирифт. Ин ташаббуси оламшумул аҳаммияти фарҳангиву стратегӣ дошта, барои густариши фарҳанги сулҳ, таҳкими ҳамдигарфаҳмии байни миллатҳо, рушди ҳамкориҳои судманд, эҳтироми ҳамаҷонибаи ҳуқуқи инсон ва расидан ба Ҳадафҳои Рушди Устувор мусоидати фаъол хоҳад кард.
Ҳадафи аслии ин даҳсолаи байналмилалӣ муттаҳид сохтани кулли ҷомеаи ҷаҳонӣ дар роҳи устувор намудани сулҳи пойдор, пешгирӣ аз низоъҳои муосир ва тарбия намудани насли ҷавон дар рӯҳияи инсондӯстӣ, ватандӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ мебошад. Дар ин раванди тақдирсоз, нақшу масъулияти муассисаҳои илмию таълимӣ, оила, ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва воситаҳои ахбори омма хеле муассиру муҳим арзёбӣ мегардад, зеро маҳз ҳамин сохторҳо метавонанд ғояҳои сулҳҷӯиро дар зеҳни насли ҷавон устувор созанд. Барои мардуми шарифи Тоҷикистон сулҳ танҳо як вожа ё мафҳуми назариявӣ нест, балки он дастоварди бузургу нодири таърихист, ки бо баҳои ҷон ва заҳматҳои фавқулода ба даст омадааст. Маҳз ба шарофати ҳамин сулҳу ваҳдати миллӣ имрӯз кишвари мо дар тамоми самтҳои ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ба пешрафтҳои назаррас ноил гардида, роҳи худро ба сӯи ояндаи дурахшон ҳамвор намудааст, ки ин амр ҳифзу таҳкими сулҳро ба вазифаи муқаддаси виҷдонии ҳар як шаҳрванди ватандӯст табдил медиҳад.
Дар чаҳорчӯби ин даҳсолаи умумиҷаҳонӣ баргузории ҳамоишҳои бузурги байналмилалӣ, чорабиниҳои илмиву амалӣ, нишастҳои фарҳангиву маърифатӣ ва татбиқи барномаҳои муштараки таълимӣ пешбинӣ шудааст, ки ин тадбирҳо бевосита ба баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқиву сиёсии шаҳрвандон, бахусус ҷавонон, коҳиши хушунат ва рушди тафаккури созанда замина мегузоранд. Аз ин рӯ, ҳар як сокини Тоҷикистон вазифадор аст, ки дар устувор кардани ваҳдати миллӣ, волоияти қонун ва эҳтироми мутақобила саҳми арзандаи худро гузорад, зеро сулҳи устувор танҳо дар сурати иштироки фаъоли ҷомеа ва пойдевори мустаҳками арзишҳои инсондӯстона таъмин мегардад. Дар ниҳоят метавон гуфт, ки «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда (2027–2036)» як қадами ҷасур ва стратегӣ дар роҳи бунёди ҷаҳони орому бехатар буда, мақому нуфузи байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун кишвари сулҳофару ташаббускор бори дигар собит месозад ва моро водор мекунад, ки барои ҳифзи ин гавҳари ноёб бо масъулияти дучанд хизмат кунем.
