Истиқлоли давлатӣ яке аз муҳимтарин дастовардҳои таърихии миллати тоҷик дар охири асри XX ба ҳисоб меравад. Эълон гардидани Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 1991 барои ташаккули марҳилаи нави давлатдории миллӣ замина гузошт. Аз ин сана сар карда, Тоҷикистон имконияти мустақилона муайян намудани самтҳои сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, ташаккули низоми ҳуқуқии миллӣ, рушди иқтисоди миллӣ, ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ ва таҳкими мақоми байналмилалии худро ба даст овард.
Аммо истиқлолиятро танҳо бо санаи эълон гардидани он маҳдуд кардан аз нигоҳи илмӣ дуруст нест. Эълони истиқлолият оғози раванди мураккаби давлатсозӣ мебошад. Арзиши воқеии истиқлолият дар он зоҳир мегардад, ки давлат то чӣ андоза метавонад онро ҳифз намуда, барои рушди устувори ҷомеа, таъмини ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон, таҳкими қонуният ва адолат ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум истифода намояд.
Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ин масъала аҳамияти махсус дорад. Давраи аввали истиқлолият бо вазъияти мураккаби сиёсӣ ва иҷтимоӣ ҳамроҳ буд. Аз ин рӯ, таҳкими сулҳу субот, барқарор намудани фаъолияти муназзами мақомоти давлатӣ, қабули Конститутсия ва ташаккули институтҳои нави давлатдорӣ вазифаҳои муҳимтарини давлат ба ҳисоб мерафтанд.
Имрӯз, баъди 35 соли истиқлолият, метавон ин равандро аз нуқтаи назари дастовардҳо ва тағйироти сифатӣ таҳлил намуд. Дар ин давра Тоҷикистон аз давлати навистиқлол ба давлате табдил ёфт, ки дорои низоми мукаммалтари мақомоти давлатӣ, қонунгузории миллӣ, сиёсати хориҷии мустақил ва институтҳои махсуси ҳифзи ҳуқуқ мебошад.
Яке аз соҳаҳое, ки дар замони истиқлолият ба рушди назаррас ноил гардид, низоми адлия ва дар доираи он экспертизаи судӣ ва криминалистика мебошад. Имрӯз экспертизаи судӣ қисми муҳими низоми таъмини адолати судӣ буда, натиҷаҳои он дар таҳқиқ ва баррасии парвандаҳои шаҳрвандӣ, ҷиноятӣ ва дигар категорияҳои парвандаҳо истифода мешаванд.
Дар назарияи давлат ва ҳуқуқ Истиқлоли давлатӣ пеш аз ҳама ҳамчун мустақилияти давлат дар муайян намудани сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, соҳибихтиёрии ҳокимияти давлатӣ ва мустақилияти қабули қарорҳои дорои аҳамияти давлатӣ фаҳмида мешавад.
Истиқлолият бо мафҳуми соҳибихтиёрӣ робитаи мустақим дорад. Соҳибихтиёрӣ маънои онро дорад, ки ҳокимияти давлатӣ дар ҳудуди кишвар волоият дошта, давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ ҳамчун субъекти мустақил баромад менамояд.
Аммо дар шароити муосир моҳияти истиқлолият васеътар шудааст. Истиқлоли воқеӣ танҳо ба мустақилияти сиёсӣ маҳдуд намешавад. Он маҷмӯи унсурҳои ҳуқуқӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, илмӣ, технологӣ ва иттилоотиро дар бар мегирад.
Аз ин нуқтаи назар, метавон Истиқлоли муосирро ҳамчун қобилияти давлат барои мустақилона муайян кардан, амалӣ намудан ва ҳимоя кардани манфиатҳои миллии худ дар дохил ва хориҷи кишвар арзёбӣ намуд.
Маҳз ҳамин фаҳмиш имконият медиҳад, ки моҳияти Истиқлоли Тоҷикистон дар 35 соли охир на танҳо аз рӯи воқеаи таърихии ба даст овардани он, балки аз рӯи натиҷаҳои давлатсозӣ ва рушди ҷомеа таҳлил карда шавад.
Ҷанбаи ҳуқуқии истиқлолият яке аз муҳимтарин паҳлуҳои он мебошад. Давлати соҳибистиқлол бояд дорои низоми мустақили ҳуқуқӣ бошад, ки фаъолияти мақомоти давлатӣ, муносибатҳои ҷамъиятӣ ва ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандонро ба танзим дарорад.Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 яке аз муҳимтарин рӯйдодҳои даврони истиқлолият мебошад. Конститутсия асосҳои сохтори давлатиро муайян намуда, Тоҷикистонро давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эълон кард.Дар шароити давлатдории миллӣ Конститутсия на танҳо санади олии ҳуқуқӣ, балки заминаи ҳуқуқии рушди минбаъдаи ҷомеа ва давлат мебошад.Дар асоси Конститутсия дар давраи истиқлолият низоми васеи қонунгузории миллӣ ташаккул ёфт. Кодексҳои соҳавӣ, қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ қабул гардиданд, ки муносибатҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, сиёсӣ ва ҳуқуқиро ба танзим медароранд.Ташаккули низоми мустақили ҳуқуқӣ яке аз нишондиҳандаҳои муҳими Истиқлоли давлатӣ мебошад. Давлате, ки қонунгузории худро мустақилона ташаккул медиҳад ва фаъолияти мақомоти худро дар асоси Конститутсия ва қонун ба роҳ мемонад, пояҳои ҳуқуқии Истиқлоли худро таҳким мебахшад.Дар ин раванд ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд аҳамияти махсус дорад. Давлати ҳуқуқбунёд бояд Истиқлоли худро пеш аз ҳама тавассути қонун, адолат ва эҳтироми ҳуқуқи инсон таҳким бахшад.Ҷанбаи сиёсии истиқлолият дар қобилияти давлат барои мустақилона муайян намудани сиёсати дохилӣ ва хориҷии худ ифода меёбад.Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ сиёсати хориҷии худро ташаккул дода, муносибатҳои дипломатиро бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон густариш дод ва ҳамчун субъекти мустақили муносибатҳои байналмилалӣ баромад намуд.Сиёсати хориҷии Тоҷикистон ба ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таҳкими сулҳу субот, ҳамкории минтақавӣ ва байналмилалӣ ва ҳалли масъалаҳои дорои аҳамияти умумӣ равона гардид.Ташаббусҳои Тоҷикистон дар соҳаи об, тағйирёбии иқлим ва ҳифзи пиряхҳо намунаи иштироки фаъолонаи давлат дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мебошанд. Қабули ташаббусҳои кишвар дар сатҳи Созмони Милали Муттаҳид мақоми байналмилалии Тоҷикистонро таҳким бахшид.Дар ин замина Истиқлоли сиёсӣ маънои ҷудо будан аз ҷомеаи ҷаҳонӣ надорад. Баръакс, давлати соҳибистиқлол бояд дар асоси манфиатҳои миллӣ бо дигар давлатҳо ҳамкорӣ намуда, мавқеи худро дар масъалаҳои байналмилалӣ мустақилона муайян кунад.Арзиши истиқлолият дар он ҳолат пурра зоҳир мегардад, ки он ба зиндагии воқеии шаҳрвандон таъсири мусбат расонад.Ҷанбаи иҷтимоии истиқлолият пеш аз ҳама дар фароҳам овардани шароит барои зиндагии шоиста, рушди маориф, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ, шуғли аҳолӣ, дастгирии оила ва рушди инфрасохтори иҷтимоӣ ифода меёбад.Дар давраи истиқлолият дар Тоҷикистон муассисаҳои нави таълимӣ, тандурустӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоӣ бунёд гардиданд. Ин раванд бо афзоиши имкониятҳои таҳсил, омодасозии кадрҳо ва рушди сармояи инсонӣ ҳамроҳ شد.Дар шароити муосир сармояи инсонӣ яке аз муҳимтарин омилҳои Истиқлоли миллӣ мебошад. Давлате, ки кадрҳои соҳибмаърифат, мутахассисони баландихтисос ва олимони рақобатпазир дорад, имконияти бештар барои рушди мустақилона пайдо мекунад. Аз ин рӯ, рушди маориф ва илмро бояд ҳамчун қисми таркибии таҳкими истиқлолият арзёбӣ намуд.Истиқлоли сиёсӣ бе иқтисоди устувор ва имкониятҳои иқтисодии давлат наметавонад пурра таъмин гардад.Ҷанбаи иқтисодии истиқлолият дар қобилияти давлат барои ташкили иқтисоди миллӣ, истифодаи захираҳои дохилӣ, рушди истеҳсолот, таъмини амнияти озуқаворӣ ва энергетикӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти соҳибкорӣ ифода меёбад.Дар даврони истиқлолият иқтисоди Тоҷикистон марҳилаҳои гуногуни ислоҳот ва рушди худро паси сар намуд. Бунёди иншооти энергетикӣ, роҳҳо, корхонаҳои саноатӣ ва инфрасохтори муосир ба тағйироти иқтисодӣ мусоидат карданд.Дар баробари ин, яке аз масъалаҳои муҳими Истиқлоли иқтисодӣ рушди истеҳсолоти миллӣ, истифодаи самараноки захираҳо ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисодиёт мебошад.Истиқлоли иқтисодӣ маънои ҷудо шудан аз иқтисоди ҷаҳониро надорад. Баръакс, дар ҷаҳони муосир давлатҳо бо ҳам робитаҳои иқтисодии васеъ доранд. Масъалаи асосӣ дар он аст, ки давлат бояд манфиатҳои иқтисодии худро дуруст муайян ва ҳимоя намаояд.Истиқлолият барои миллати тоҷик имконияти васеъ барои эҳё ва рушди арзишҳои миллӣ фароҳам овард.Забони давлатӣ, таърихи миллӣ, фарҳанг, адабиёт, анъана ва расму оинҳои миллӣ ҳамчун ҷузъҳои муҳими худшиносии миллӣ дар шароити истиқлолият бештар рушд карданд.Фарҳанг барои давлат танҳо соҳаи маънавӣ нест. Он яке аз унсурҳои муҳимми амнияти миллӣ ва пойдории давлатдорӣ мебошад.Миллате, ки таърих ва фарҳанги худро мешиносад, метавонад ояндаи худро боэътимодтар созад. Аз ин рӯ, ҳифзи мероси фарҳангӣ ва тарбияи ҳисси худшиносии миллӣ бояд қисми муҳими сиёсати давлатӣ бошад.Дар баробари ин, ҳифзи арзишҳои миллӣ набояд маънои рад намудани арзишҳои умумибашариро дошта бошад. Баръакс, фарҳанги миллӣ дар муколама бо фарҳангҳои дигар рушд мекунад.Яке аз меъёрҳои муҳимтарини арзёбии давлати муосир сатҳи ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон мебошад.Давлати соҳибистиқлол бояд барои шаҳрвандони худ муҳити ҳуқуқӣ фароҳам оварад, ки дар он ҳуқуқ ба ҳаёт, озодӣ, меҳнат, таҳсил, моликият, ҳифзи судӣ ва дигар ҳуқуқҳои конститутсионӣ таъмин карда шаванд.Ҳифзи ҳуқуқи инсон ва ҳифзи Истиқлоли давлатӣ ду ҳадафи муқобил нестанд. Баръакс, онҳо якдигарро пурра мекунанд.Қонунмандӣ, адолати судӣ ва эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти давлатӣ яке аз асосҳои устувории давлат мебошад.Дар ин раванд фаъолияти мақомоти судӣ, прокуратура, мақомоти корҳои дохилӣ, адвокатура, нотариат, мақомоти адлия ва дигар сохторҳои ҳифзи ҳуқуқ аҳамияти махсус даранд.Дар даврони истиқлолият низоми адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳилаҳои муҳими ташаккул ва рушди касбиро аз сар гузаронид.Рушди қонунгузорӣ ва мураккаб гардидани муносибатҳои ҷамъиятӣ зарурати ташаккули механизмҳои муосири татбиқи қонун ва таъмини адолати судиро ба миён овард.Дар ин раванд самтҳои гуногуни фаъолияти мақомоти адлия, аз ҷумла бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ, фаъолияти нотариалӣ, бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ, экспертизаи судӣ ва криминалистика рушд карданд.Яке аз самтҳои муҳим экспертизаи судӣ мебошад.Экспертизаи судӣ воситаи махсуси истифодаи донишҳои илмӣ ва тахассусӣ барои ҳалли масъалаҳое мебошад, ки дар раванди тафтишот ё мурофиаи судӣ ба миён меоянд ва барои ҳалли онҳо дониши махсус зарур аст.Нақши экспертизаи судӣ дар таъмини адолати судӣ хеле муҳим мебошад. Эксперт бо истифода аз усулҳои илмӣ объектҳои пешниҳодшударо таҳқиқ намуда, дар доираи салоҳияти худ хулосаи асоснок пешниҳод мекунад.Дар ин ҷо принсипи асосӣ бояд объективият, илмият, мустақилият, дақиқӣ ва асоснокии хулосаи экспертӣ бошад.Дар даврони истиқлолият низоми экспертизаи судӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушд ворид гардид.Ташаккули заминаи ҳуқуқии экспертизаи судӣ, рушди сохторҳои махсусгардонидашуда, такмили усулҳои таҳқиқот, омодасозии кадрҳои касбӣ ва истифодаи таҷҳизоти муосир аз самтҳои муҳими ин раванд ба ҳисоб мераванд.Дар ин раванд фаъолияти Маркази ҷумҳуриявии экспертизаи судӣ ва криминалистии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳамияти махсус дорад.Марказ дар доираи ваколатҳои худ барои анҷом додани экспертизаҳои судӣ ва гузаронидани таҳқиқоти криминалистӣ мусоидат намуда, дар таъмини ниёзҳои мақомоти тафтишотӣ ва судӣ ба донишҳои махсус саҳм мегузорад.Рушди шуъбаҳои криминалистӣ низ бо пешрафти илму технология робитаи мустақим дорад. Криминалистика имрӯз танҳо маҷмӯи усулҳои анъанавии ошкор ва таҳқиқи изҳо нест. Он соҳаест, ки дастовардҳои физика, химия, биология, тиб, иттилоот, технологияҳои рақамӣ ва дигар илмҳоро истифода мебарад.Дар амалияи муосир таҳқиқи изи даст, изи пой, ҳуҷҷатҳо, маводи моддӣ, силоҳ ва дигар объектҳои дорои аҳамияти далелӣ метавонад истифодаи таҷҳизоти дақиқ ва усулҳои илмиро талаб намояд.Рушди технологияҳои рақамӣ бошад, самтҳои нави экспертизаро ба миён овардааст. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки экспертизаи рақамӣ, таҳлили маълумоти электронӣ, таҳқиқи воситаҳои рақамӣ ва дигар самтҳои криминалистикаи муосир аҳамияти рӯзафзун пайдо мекунанд.Аз ин рӯ, рушди экспертизаи судӣ бояд бо се самти асосӣ ҳамоҳанг бошад: қонунгузорӣ, илм ва технология.Ягон низоми экспертиза бе мутахассисони соҳибкасб наметавонад фаъолияти самаранок дошта бошад.Эксперт бояд на танҳо донишҳои соҳавӣ дошта бошад, балки талаботи қонунгузорӣ, усулҳои илмии таҳқиқ, қоидаҳои кор бо далелҳо ва меъёрҳои ахлоқии фаъолияти касбиро низ хуб донад.Дар шароити муосир зарурати такмили мунтазами дониш ва малакаи экспертҳо бештар мегардад. Пайдо шудани технологияҳои нав, намудҳои нави ҷинояткорӣ ва шаклҳои мураккаби далелҳои электронӣ аз мутахассисон донишҳои нав талаб мекунад.Аз ин рӯ, яке аз самтҳои муҳими минбаъдаи рушди соҳа бояд такмили ихтисоси доимии экспертҳо, омӯзиши технологияҳои нав ва густариши ҳамкории илмӣ бошад.Дар ҷомеаи ҳуқуқбунёд қарорҳои мақомоти тафтишотӣ ва судӣ бояд ба далелҳои боэътимод асос ёбанд.Дар ҳолатҳое, ки барои муайян намудани ҳолатҳои парванда дониши махсус зарур аст, экспертиза метавонад барои ошкор намудани ҳақиқати воқеӣ аҳамияти муҳим дошта бошад.Аз ин рӯ, сифати экспертиза ба сифати адолати судӣ таъсир мерасонад.Хулосаи экспертӣ бояд натиҷаи таҳқиқоти илмӣ бошад, на тахмин ё андешаи субъективӣ. Барои ҳамин, дар фаъолияти экспертӣ риояи талаботи методика, истифодаи таҷҳизоти мувофиқ, ҳуҷҷатгузории дуруст ва асоснокии илмии натиҷаҳо аҳамияти махсус дорад.Маҳз ҳамин талабот экспертизаи судиро аз дигар намудҳои фаъолияти машваратӣ фарқ менамояд.35-солагии истиқлолият барои ҳар як корманди давлатӣ бояд пеш аз ҳама маънои масъулияти бештар дошта бошад.Корманди мақомоти давлатӣ бо фаъолияти ҳаррӯзаи худ ба эътимоди шаҳрвандон ба давлат таъсир мерасонад.Барои кормандони соҳаи экспертиза ин масъулият махсусан муҳим мебошад, зеро натиҷаи кори онҳо метавонад ба сарнавишти инсон, ҳуқуқи шаҳрванд, натиҷаи тафтишот ва қарори суд таъсир расонад.Аз ин рӯ, эҳтиром ба Истиқлоли давлатӣ дар фаъолияти эксперт пеш аз ҳама дар риояи қонун, объективият, беғаразӣ, масъулияти касбӣ ва муносибати эҳтиёткорона ба ҳуқуқу озодиҳои инсон зоҳир мегардад.Корманди соҳа бояд дарк намояд, ки хизмати содиқона ба давлат танҳо дар иштирок дар чорабиниҳои идона ё суханронӣ ифода намеёбад. Хизмати ҳақиқӣ ба Ватан дар иҷрои софдилонаи вазифаи касбӣ мебошад.Яке аз масъалаҳои муҳими давраи нав рушди рақамикунонӣ ва технологияҳои иттилоотӣ мебошад.Экспертизаи судӣ نیز аз ин раванд дар канор намемонад. Таҷҳизоти рақамӣ, барномаҳои махсус, пойгоҳҳои иттилоотӣ, усулҳои муосири коркарди тасвирҳо, таҳлили маълумоти электронӣ ва дигар технологияҳо имконият медиҳанд, ки сифати таҳқиқоти экспертӣ баланд бардошта шавад.Аммо истифодаи технология бояд бо риояи талаботи ҳуқуқӣ ва илмӣ сурат гирад. Технология восита аст; масъулияти эксперт ва асоснокии илмии натиҷаҳо аҳамияти ҳалкунанда доранд.Дар оянда рушди экспертизаи судии Тоҷикистон бояд ба стандартҳои муосири илмӣ ва таҷрибаи пешрафтаи байналмилалӣ бештар мутобиқ карда шавад. Ҳамкории илмӣ, мубодилаи таҷриба, омӯзиши методикаҳои нав ва такмили заминаи моддию техникӣ метавонанд ба баланд бардоштани сифати фаъолияти экспертӣ мусоидат намоянд.Истиқлолият танҳо масъулияти давлат ё мақомоти давлатӣ нест. Он арзиши умумимиллӣ мебошад.Ҳар як шаҳрванд бо муносибати худ ба қонун, меҳнат, ҷомеа ва давлат дар таҳкими истиқлолият саҳм мегузорад.Барои корманди давлатӣ бошад, ин масъулият боз ҳам бештар аст. Аз ӯ интизори дониши ҳуқуқӣ, интизоми меҳнатӣ, одоби хизматӣ, поквиҷдонӣ ва эҳтироми шаҳрванд талаб карда мешавад.• Истиқлолиятро бояд бо дониш ҳифз кард, зеро ҷаҳони муосир ҷаҳони рақобати донишҳост.• Истиқлолиятро бояд бо иқтисоди қавӣ ҳифз кард, зеро иқтисоди устувор заминаи мустақилияти давлат мебошад.• Истиқлолиятро бояд бо қонун ҳифз кард, зеро қонуният асоси давлатдории устувор аст.• Истиқлолиятро бояд бо ваҳдати миллӣ ҳифз кард, зеро ҷомеаи муттаҳид қувваи асосии давлат мебошад.• Ва истиқлолиятро бояд бо меҳнати софдилона ҳифз кард, зеро рушди давлат натиҷаи фаъолияти ҳаррӯзаи шаҳрвандони он мебошад.Хулоса 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон имконияти муносибест барои арзёбии роҳи тайкардаи давлат ва муайян намудани вазифаҳои оянда.Истиқлолият барои Тоҷикистон заминаи ташаккули давлатдории миллӣ, рушди низоми ҳуқуқӣ, таҳкими сиёсати хориҷӣ, рушди иқтисодӣ, эҳёи фарҳангӣ ва такмили институтҳои давлатӣ гардид.Дар даврони соҳибистиқлолӣ низоми адлия ва соҳаҳои ба он вобаста نیز рушди марҳилавиро аз сар гузарониданд. Экспертизаи судӣ ва криминалистика ҳамчун яке аз самтҳои муҳими таъмини адолати судӣ имрӯз ба илм, технология ва кадрҳои баландихтисос ниёз доранд.Рушди минбаъдаи ин соҳа бояд ба таҳкими заминаи ҳуқуқӣ, баланд бардоштани сатҳи касбии мутахассисон, ҷорӣ намудани технологияҳои муосир, такмили методикаҳои экспертӣ, рушди ҳамкории илмӣ ва риояи қатъии принсипҳои объективият ва беғаразӣ равона карда шавад.Дар ниҳоят, истиқлолиятро танҳо ҳамчун дастоварди гузашта набояд арзёбӣ кард. Истиқлолият арзиши имрӯза ва масъулияти фардост. Онро бояд ҳар рӯз бо қонунмандӣ, адолат, меҳнати созанда, илму дониш, худшиносии миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ таҳким бахшид.Барои кормандони мақомоти адлия ва махсусан кормандони соҳаи экспертиза ин масъулият маънои иҷрои софдилона ва касбии вазифа, ҳимояи ҳақиқат, эҳтироми қонун ва саҳм гузоштан дар таъмини адолатро дорад.Зеро давлати соҳибистиқлол танҳо бо мавҷудияти марзу ҳудуд устувор намемонад. Давлат вақте устувор мегардад, ки дар он қонун ҳукмфармо, адолат арзишманд, илм рушдкунанда, иқтисод устувор, фарҳанг зинда ва шаҳрвандон масъулиятшинос бошанд.35-солагии Истиқлоли давлатӣ моро водор месозад, ки на танҳо аз дастовардҳои гузашта ифтихор кунем, балки барои таҳкими давлатдорӣ ва бунёди ояндаи шоиста масъулияти бештар эҳсос намоем. Истиқлолият ба мо имкони давлатдорӣ дод, ки ҳифз ва таҳкими он вазифаи ҳар яки мост.Ҳасанзода Сайдалӣ Ҳасансардори шуъбаи криминалистии Маркази ҷумҳуриявии экспертизаи судӣ ва криминалистии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
