Барои миллати тоҷик, ки дорои таърихи чандинҳазорсола, фарҳанги ғанӣ ва анъанаҳои деринаи давлатдорӣ мебошад, ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ яке аз рӯйдодҳои муҳимтарини таърихи навини кишвар ба ҳисоб меравад. Истиқлол ба мардуми Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки сарнавишти сиёсии худро мустақилона муайян намуда, роҳи рушди давлат ва ҷомеаро бо дарназардошти манфиатҳои миллӣ интихоб намояд.
Имрӯз, дар арафаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, андеша кардан дар бораи роҳи тайкардаи кишвар, дастовардҳои бадастомада ва омилҳои таъминкунандаи суботу рушди ҷомеа аҳаммияти хосса дорад. Зеро Истиқлол танҳо як санаи таърихӣ нест, балки падидаи сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иҷтимоӣ ва маънавиест, ки масъулияти бузурги ҳар як шаҳрвандро дар назди Ватан муайян менамояд.
Дар ин раванд нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таъмини сулҳу субот, таҳкими пояҳои давлатдорӣ, ҳифзи Истиқлол ва фароҳам овардани заминаҳои рушди устувори кишвар бисёр муҳим мебошад. Солҳои аввали Истиқлол барои Тоҷикистон давраи бисёр мураккаб ва сарнавиштсоз буданд. Ҷомеа ба ҳифзи давлатдорӣ, барқарор намудани суботи сиёсӣ, таъмин намудани фаъолияти мақомоти давлатӣ ва эътимоди мардум ба ояндаи кишвар ниёз дошт.
Дар чунин шароити ҳассос интихоби роҳи дуруст ва қабули қарорҳои масъулона аҳаммияти таърихӣ дошт. Маҳз дар ҳамин давра иродаи сиёсӣ, масъулияти давлатдорӣ ва қобилияти муттаҳид намудани ҷомеа дар атрофи ҳадафҳои умумимиллӣ нақши ҳалкунанда бозид. Фаъолияти Пешвои миллат ба ҳифзи давлатдорӣ, барқарор намудани сулҳу субот ва муттаҳид сохтани неруҳои ҷомеа равона гардид.
Яке аз муҳимтарин дастовардҳои даврони Истиқлол расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ мебошад. Барои мардуми тоҷик сулҳ танҳо қатъи низоъ набуда, балки оғози марҳилаи нави таърихӣ — марҳилаи барқарорсозии давлат, таҳкими ҷомеа ва рушди иқтисодию иҷтимоӣ гардид. Ваҳдати миллӣ ба омили асосии таъмини суботи сиёсӣ ва рушди минбаъдаи Тоҷикистон табдил ёфт.
Сулҳу ваҳдат барои Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки захираҳои инсонӣ, молиявӣ ва моддии кишвар ба корҳои созандагӣ равона карда шаванд. Дар шароити суботи сиёсӣ сохтмони иншооти муҳими давлатӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодӣ вусъат пайдо кард, низоми идоракунӣ такмил ёфт ва заминаҳои ҳуқуқии рушди давлат мустаҳкам гардиданд.
Дар ин замина, Истиқлол ва ваҳдати миллӣ ҳамчун ду арзиши ба ҳам пайванди давлатдорӣ аҳаммияти махсус пайдо намуданд. Истиқлол имконияти мустақилона муайян намудани сиёсати давлатиро фароҳам овард ва ваҳдати миллӣ барои ҳифз ва таҳкими ин дастоварди бузург заминаи устувор гузошт.
Яке аз самтҳои муҳими фаъолияти давлат дар даврони Истиқлол таҳкими заминаҳои конститутсионии давлатдорӣ мебошад. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 1994 марҳилаи муҳим дар ташаккули давлати соҳибистиқлол ба ҳисоб меравад. Конститутсия асосҳои давлатдорӣ, сохтори ҳокимияти давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, принсипҳои ҷомеаи демократӣ ва давлати ҳуқуқбунёдро муайян намуд.
Маҳз тавассути рушди қонунгузории миллӣ Тоҷикистон тавонист низоми ҳуқуқии мустақили худро ташаккул диҳад. Дар солҳои минбаъда қонунҳо ва санадҳои меъёрии ҳуқуқии зиёде қабул гардида, муносибатҳои нави ҷамъиятӣ дар соҳаҳои гуногун ба танзим дароварда шуданд.
Таҳкими волоияти қонун яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ дар даврони Истиқлол ба ҳисоб меравад. Давлати ҳуқуқбунёд бе қонунгузории мукаммал, мақомоти босалоҳият ва фарҳанги баланди ҳуқуқии шаҳрвандон вуҷуд дошта наметавонад. Аз ин рӯ, дар баробари рушди заминаи ҳуқуқӣ, масъалаи баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ ва такмили фаъолияти мақомоти давлатӣ низ аҳаммияти бештар пайдо намуд.Дар ин раванд соҳаи адлия ҳамчун яке аз рукнҳои муҳими давлатдории ҳуқуқбунёд нақши махсус дорад. Мақомоти адлия дар таҳия ва татбиқи сиёсати ҳуқуқии давлат, бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ, фаъолияти нотариалӣ, бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ, такмили қонунгузорӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ ва дигар самтҳои муҳими ҳуқуқӣ саҳми назаррас доранд.
Таҳкими иқтидори касбии кормандони мақомоти адлия низ яке аз вазифаҳои муҳими сиёсати давлатӣ мебошад. Зеро қонунҳои хуб танҳо дар ҳолате самаранок татбиқ мегарданд, ки онҳоро мутахассисони дорои дониш, малака ва масъулияти баланди касбӣ амалӣ намоянд. Аз ҳамин лиҳоз, рушди низоми тайёркунӣ ва такмили ихтисоси кадрҳои ҳуқуқӣ аҳаммияти стратегӣ дорад.
Дар ин самт фаъолияти Донишкадаи такмили ихтисоси Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳаммияти хосса дорад. Донишкада ҳамчун муассисаи таълимии соҳавӣ дар баланд бардоштани сатҳи дониш ва малакаи касбии кормандони мақомоти адлия, такмили ихтисоси онҳо ва мутобиқ намудани донишҳои ҳуқуқӣ ба талаботи замони муосир саҳм мегузорад.
Имрӯз рушди ҷомеа, тағйирёбии муносибатҳои ҷамъиятӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва густариши муносибатҳои байналмилалӣ аз мутахассисони соҳаи ҳуқуқ талаб менамояд, ки пайваста дониш ва малакаи худро такмил диҳанд. Аз ин рӯ, такмили ихтисос дигар танҳо як шакли омӯзиш набуда, балки ҷузъи муҳими рушди касбӣ ва самаранокии фаъолияти хизматӣ мебошад.
Дар давоми солҳои Истиқлол ба рушди соҳаи маориф ва омодасозии кадрҳои баландихтисос низ таваҷҷуҳи зиёд зоҳир гардид. Сармоягузорӣ ба рушди инсон яке аз муҳимтарин самтҳои сиёсати давлатӣ гардид. Зеро пешрафти давлат пеш аз ҳама ба сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ, маърифати сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва касбии шаҳрвандон вобаста мебошад.
Дар сиёсати Пешвои миллат масъалаи тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтиром ба қонун ва арзишҳои миллӣ ҷойгоҳи муҳим дорад. Ҷавонон ҳамчун неруи созандаи ҷомеа бояд таърихи давлатдории миллӣ, арзиши Истиқлол ва масъулияти шаҳрвандиро хуб дарк намоянд.
Дар ин замина, Истиқлол барои насли имрӯза на танҳо мероси таърихӣ, балки масъулияти бузург дар назди наслҳои гузашта ва оянда мебошад. Ҳар як дастоварди имрӯз натиҷаи меҳнат, субот ва сиёсати созандаи солҳои соҳибистиқлолӣ аст ва ҳифзи он вазифаи умумимиллӣ мебошад.
Яке аз хусусиятҳои муҳими сиёсати Пешвои миллат пайвастани рушди иқтисодӣ бо ҳифзи манфиатҳои миллӣ мебошад. Дар даврони Истиқлол барои рушди соҳаҳои энергетика, саноат, нақлиёт, кишоварзӣ, сохтмон ва дигар самтҳои иқтисоди миллӣ заминаҳои нав фароҳам оварда шуданд. Сохтмони роҳҳо, нақбҳо, неругоҳҳо, корхонаҳо ва иншооти иҷтимоӣ ба таҳкими имкониятҳои иқтисодии кишвар мусоидат намуд.
Рушди иқтисодӣ дар навбати худ барои беҳтар намудани шароити иҷтимоии аҳолӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, рушди маорифу тандурустӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум имкониятҳои бештар фароҳам овард.
Дар баробари рушди иқтисодӣ, рушди соҳаи иҷтимоӣ низ дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошт. Бунёди мактабҳо, муассисаҳои тиббӣ, марказҳои фарҳангӣ ва дигар иншооти иҷтимоӣ аз ҷумлаи самтҳои муҳими сиёсати созандагӣ гардид.
Ин раванд нишон медиҳад, ки мафҳуми Истиқлол танҳо бо масъалаҳои сиёсӣ маҳдуд намешавад. Истиқлол бояд ба рушди ҳамаҷонибаи инсон, ҷомеа ва давлат мусоидат намояд. Аз ин нуқтаи назар, сиёсати созанда барои ба ҳам пайвастани ҳадафҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ равона гардидааст.
Дар давоми 35 соли Истиқлол Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр дар арсаи байналмилалӣ мавқеи худро мустаҳкам намуд. Иштироки фаъол дар созмонҳои байналмилалӣ, пешниҳоди ташаббусҳои муҳими ҷаҳонӣ ва ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи байналмилалӣ ба масъалаҳои об, иқлим ва дигар масъалаҳои глобалӣ нишондиҳандаи рушди дипломатияи миллии Тоҷикистон мебошад.
Ташаббусҳои Тоҷикистон вобаста ба масъалаҳои об ва ҳифзи захираҳои обӣ, бахусус дар сатҳи Созмони Милали Муттаҳид, аз ҷумлаи самтҳои муҳими фаъолияти байналмилалии кишвар мебошанд. Ин ташаббусҳо нишон медиҳанд, ки давлати соҳибистиқлол метавонад дар ҳалли масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ саҳми худро гузорад.Сиёсати хориҷии Тоҷикистон дар замони Истиқлол ба ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таҳкими муносибатҳои дӯстона ва ҳамкории созанда бо кишварҳои ҷаҳон равона шудааст. Муносибатҳои байналмилалии кишвар дар асоси эҳтироми соҳибихтиёрӣ, баробарӣ, ҳамкории мутақобилан судманд ва ҳалли осоиштаи масъалаҳо рушд мекунанд.
Дар баробари ин, яке аз арзишҳои муҳими сиёсати давлатӣ таҳкими худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба таъриху фарҳанги миллат мебошад. Барои миллати тоҷик, ки дорои мероси бузурги таърихию фарҳангӣ мебошад, шинохти таърихи давлатдорӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои миллӣ омили муҳими таҳкими ҳувияти миллӣ ба ҳисоб меравад.
Дар даврони Истиқлол таваҷҷуҳ ба омӯзиш ва эҳёи мероси таърихию фарҳангии миллат бештар гардид. Ҷашни шахсиятҳои бузурги таърихӣ, баргузории чорабиниҳои илмӣ ва фарҳангӣ, нашри осори илмӣ ва адабӣ ва муаррифии мероси тоҷикон дар дохил ва хориҷи кишвар ба таҳкими худшиносии миллӣ мусоидат намуд.
Истиқлол инчунин барои рушди забони давлатӣ ва таҳкими мақоми он ҳамчун яке аз рамзҳои муҳими давлатдорӣ имкониятҳои васеъ фароҳам овард. Забон на танҳо воситаи муошират, балки унсури муҳими ҳувияти миллӣ ва фарҳангӣ мебошад.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳифзи арзишҳои миллӣ дар баробари ҳамкории байналмилалӣ аҳаммияти бештар пайдо мекунад. Миллате метавонад дар ҷаҳони муосир мавқеи устувор дошта бошад, ки таърих, фарҳанг, забон ва арзишҳои миллии худро хуб дарк ва ҳифз намояд.
Дар ин раванд нақши оила, мактаб, муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва касбӣ, воситаҳои ахбори омма ва муассисаҳои давлатӣ муҳим мебошад. Тарбияи шаҳрвандии масъул, қонунмеҳвар ва ватандӯст вазифаи умумии ҷомеа мебошад.
Яке аз самтҳои муҳими даврони Истиқлол баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон мебошад. Шаҳрванде, ки ҳуқуқ ва уҳдадориҳои худро медонад, қонунро эҳтиром мекунад ва масъулияти шаҳрвандии худро дарк менамояд, барои таҳкими ҷомеаи ҳуқуқбунёд саҳми бештар мегузорад.
Аз ин рӯ, маърифати ҳуқуқӣ бояд танҳо дар доираи муассисаҳои ҳуқуқӣ маҳдуд нашавад. Он бояд ба тамоми қишрҳои ҷомеа дастрас бошад. Вохӯриҳо, семинарҳо, машғулиятҳои омӯзишӣ, барномаҳои маърифатӣ ва истифодаи имкониятҳои рақамӣ метавонанд дар баланд бардоштани сатҳи донишҳои ҳуқуқии шаҳрвандон нақши муҳим дошта бошанд.
Дар ин самт фаъолияти мақомоти адлия ва муассисаҳои таълимии соҳавӣ аҳаммияти хосса дорад. Мақсади асосӣ бояд на танҳо шарҳи меъёрҳои қонун, балки ташаккули муносибати дуруст ба қонун ва масъулияти шаҳрвандӣ бошад.
Имрӯз ҷомеаи Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушди худ ворид шудааст. Дастовардҳои 35 соли Истиқлол барои пешрафти минбаъда заминаи устувор фароҳам овардаанд. Дар баробари ин, замони муосир талаботи нав ба миён мегузорад. Рушди технологияҳои иттилоотӣ, рақамикунонии хизматрасониҳои давлатӣ, тағйирёбии муносибатҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ва густариши робитаҳои байналмилалӣ аз кормандони давлатӣ, аз ҷумла мутахассисони соҳаи ҳуқуқ, донишҳои нав ва малакаҳои муосирро талаб менамоянд.
Аз ин рӯ, яке аз вазифаҳои муҳими марҳилаи нави рушди Тоҷикистон такмили минбаъдаи идоракунии давлатӣ, баланд бардоштани сифати хизматрасониҳои давлатӣ, таҳкими волоияти қонун ва рушди сармояи инсонӣ мебошад.
Дар чунин шароит нақши муассисаҳои такмили ихтисос боз ҳам муҳимтар мегардад. Кормандони соҳаи ҳуқуқ бояд на танҳо қонунгузории амалкунандаро донанд, балки қобилияти таҳлил, истифодаи технологияҳои муосир, муоширати касбӣ ва ҳалли масъалаҳои мураккаби ҳуқуқиро низ дошта бошанд.
Аз ин рӯ, фаъолияти Донишкадаи такмили ихтисоси Вазорати адлия бояд ба талаботи нави рушди давлат ва ҷомеа мутобиқ карда шавад. Ҷорӣ намудани усулҳои муосири таълим, истифодаи технологияҳои рақамӣ, таҳияи барномаҳои соҳавӣ ва такмили малакаҳои амалӣ метавонад ба баланд бардоштани сифати тайёрии касбии кормандон мусоидат намояд.
Ин ҳама дар маҷмӯъ ба таҳкими низоми ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани самаранокии фаъолияти мақомоти давлатӣ мусоидат мекунад. Зеро рушди давлат бидуни кадрҳои касбӣ ва масъулиятшинос имконнопазир аст.35 соли Истиқлол барои Тоҷикистон давраи бузурги давлатсозӣ, сулҳофарӣ, созандагӣ ва рушди миллӣ гардид. Дар ин марҳила кишвар роҳи душворро тай намуда, ба дастовардҳои назаррас ноил шуд. Ҳифзи Истиқлол, таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, такмили низоми ҳуқуқӣ ва боло бурдани сатҳи зиндагии мардум самтҳои ба ҳам пайванди рушди давлат мебошанд.
Дар маркази ҳамаи ин равандҳо инсон қарор дорад. Давлат барои инсон ва ба хотири фароҳам овардани шароити арзандаи зиндагӣ ва рушди ӯ фаъолият мекунад. Аз ин рӯ, рушди маориф, илм, фарҳанг, тандурустӣ ва дигар соҳаҳои иҷтимоӣ қисми ҷудонашавандаи сиёсати рушди миллӣ мебошанд.
Нақши Пешвои миллат дар ташаккули ин сиёсати созанда, бахусус дар марҳилаҳои мураккаби таърихи навини Тоҷикистон, барои таҳлили рушди давлатдорӣ аҳаммияти муҳим дорад. Сиёсати сулҳҷӯёна, созандагӣ ва рушди миллӣ имкон дод, ки ҷомеаи Тоҷикистон ба марҳилаи устувори давлатсозӣ ворид гардад.
Имрӯз вазифаи ҳар як корманди давлатӣ, аз ҷумла кормандони мақомоти адлия, аз он иборат аст, ки бо ҳисси баланди масъулият ба Ватан хизмат намуда, қонунро риоя ва ҳимоя карда, ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандонро таъмин намояд. Барои корманди соҳаи ҳуқуқ садоқат ба давлат, эҳтиром ба қонун, адолат, поквиҷдонӣ ва масъулиятшиносӣ бояд арзишҳои асосии фаъолияти касбӣ бошанд.
Таҷлили 35-солагии Истиқлол бояд танҳо як чорабинии ҷашнӣ набошад. Он бояд имконияте бошад барои арзёбии роҳи тайкарда, дарки дастовардҳо, таҳлили вазифаҳои нав ва муайян намудани масъулияти ҳар як шаҳрванди кишвар дар назди ояндаи давлат.
Истиқлолро танҳо бо сухан ҳифз кардан мумкин нест. Истиқлол бо меҳнати созанда, эҳтироми қонун, ҳифзи сулҳу ваҳдат, масъулияти шаҳрвандӣ, рушди илм ва маориф, баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқӣ ва хизмати содиқона ба давлат таҳким меёбад.
Аз ин рӯ, дар марҳилаи кунунӣ зарур аст, ки ҳар як корманди мақомоти давлатӣ масъулияти худро дар назди давлат ва ҷомеа амиқ дарк намояд. Корманди соҳаи ҳуқуқ бояд намунаи эҳтиром ба қонун, одоби хизматӣ ва муносибати масъулона ба шаҳрвандон бошад.
35-солагии Истиқлол барои мардуми Тоҷикистон рамзи роҳи тайкардаи давлат, рамзи сулҳу субот ва созандагӣ мебошад. Ин сана моро водор месозад, ки ба гузашта бо эҳтиром назар намуда, ба оянда бо эътимод қадам гузорем.
Имрӯз Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибистиқлол дорои таҷрибаи назарраси давлатсозӣ мебошад. Ин таҷриба, пеш аз ҳама, ба ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ, волоияти қонун ва рушди устувори кишвар асос ёфтааст.
Дар ин замина, саҳми Пешвои миллат дар ташаккули сиёсати созанда ва таъмини заминаҳои рушди Тоҷикистон дар даврони Истиқлол мавзӯи муҳими таҳлилӣ ва таърихӣ ба ҳисоб меравад. Аммо арзёбии ин роҳ моро пеш аз ҳама ба масъулияти имрӯз ва фардо ҳидоят менамояд.
Ояндаи Тоҷикистон аз фаъолияти имрӯзаи ҳар як шаҳрванди он вобаста аст. Ҳар як дастоварди хурду бузург, ҳар як қадами созанда ва ҳар як ташаббуси масъулона дар маҷмӯъ ба таҳкими давлат ва Истиқлол хизмат мекунад.
Мо бояд Истиқлолро ҳамчун арзиши муқаддаси миллӣ эҳтиром намоем, ваҳдати миллиро ҳамчун асоси суботи ҷомеа ҳифз кунем ва барои рушди минбаъдаи Тоҷикистони соҳибистиқлол саҳми худро гузорем.
Бо итминон метавон гуфт, ки 35 соли Истиқлол марҳилаи муҳими ташаккули Тоҷикистони муосир мебошад. Сиёсати созанда, сулҳпарвар ва дурбинонаи Пешвои миллат барои таҳкими пояҳои давлатдорӣ, рушди иқтисодию иҷтимоӣ, такмили низоми ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани мавқеи Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ заминаҳои муҳим фароҳам овард.
Вазифаи насли имрӯз аз он иборат аст, ки ин дастовардҳоро ҳифз намуда, бо меҳнати софдилона, дониш, масъулият ва ҳисси баланди ватандӯстӣ барои рушди минбаъдаи Ватани соҳибистиқлол саҳм гузорад.
Истиқлол — арзиши бузурги миллӣ, ваҳдати миллӣ — сипари устувори давлат ва созандагӣ — роҳи рушди Тоҷикистони соҳибистиқлол мебошад.
Ашурзода Мухтор Мирзо
муовини якуми ректори Донишкадаи такмили ихтисоси Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
