31 сол қабл миллати тоҷик ба марҳалаи таърихие қадам гузошт, ки сарнавишти ояндаи ӯро дигаргун сохт.
Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 рӯйдоди бузурге буд, ки ба истиқлолияти ҷавони кишвар мазмун ва қувваи ҳуқуқӣ бахшид.
Аз он рӯз то имрӯз Конститутсия ҳамчун рамзи давлатдории миллӣ, кафили сулҳу субот ва пояи устувори пешрафт хизмат мекунад.
31 соли сипаригашта нишон медиҳад, ки ин санади муқаддас чӣ гуна миллати моро аз озмоишҳои сахт гузаронда, ба сӯи давлатдории нав, ваҳдати миллӣ ва зиндагии шоиста роҳнамоӣ кардааст.
Қабули Конститутсия дар шароите сурат гирифт, ки давлат ва ҷомеа дар оғӯши буҳронҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ қарор доштанд.
Пас аз пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ ва ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ, Тоҷикистон ба давраи пурошӯби таърих ворид шуд.
Низоъҳои дохилӣ, ҷанги шаҳрвандӣ, камбуди идоракунии сиёсӣ ва ноамнӣ пояҳои давлатро суст карда буданд. Дар чунин шароит эҳтиёҷ ба як санади олии ҳуқуқӣ — як Қонуни асосӣ, ки мардумро муттаҳид созад ва роҳу равиши давлатро муайян кунад, ҳаётан муҳим буд.
Маҳз ҳамин эҳтиёҷ бо талошҳои Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба амал омад.
Бо ташаббуси ӯ лоиҳаи Конститутсияи нави кишвар таҳия шуда, пас аз муҳокимаҳои васеъ дар миёни мардум, 6-уми ноябри соли 1994 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин лаҳза оғози поягузории давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон гардид.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз мукаммалтарин санадҳои ҳуқуқии замони худ маҳсуб мешавад. Он таҷрибаи давлатдории миллӣ ва арзишҳои умумибашариро ба ҳам овардааст.
Дар Конститутсия давлати Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибистиқлол, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва иҷтимоӣ муайян гардидааст. Ин принсипҳои асосӣ ҳадаф ва самти рушди давлатро барои даҳсолаҳо муайян карданд. Дар 31 соли амали Конститутсия, Тоҷикистон роҳи пурифтихореро тай намуд.
Солҳои аввали истиқлолият барои давлат ва мардум давраи бисёр пуртазод буданд. Аммо ба шарофати татбиқи принсипҳои Конститутсия ва сиёсати хирадмандонаи роҳбарияти давлат, сулҳ ва субот барқарор шуд.
Давлат аз парокандагӣ наҷот ёфт, ваҳдати миллӣ пойдор гардид ва ҷомеа ба роҳи созандагӣ ворид шуд.
Яке аз дастовардҳои муҳим дар ин марҳала эҳёи сулҳ ва барқарорсозии низоми давлатдорӣ буд.
Конститутсия ба ин раванд асоси ҳуқуқӣ бахшид.
Дар он принсипи тақсимоти ҳокимият муқаррар гардида, давлат ба низоми муосир табдил ёфт: Маҷлиси Олӣ – мақоми қонунгузор, Ҳукумат – мақомоти иҷроия ва Суди конститутсионӣ ва дигар судҳо – мақомоти судӣ. Ин низоми сеҳокимиятӣ кафолати адолат, таъмини ҳуқуқи шаҳрванд ва назорати мутақобилаи сохторҳои давлат гардид.
Ҳамзамон, Конститутсия заминаи рушди демократия ва ҷомеаи шаҳрвандиро фароҳам овард.
Дар он ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба таври васеъ эътироф шудаанд.
Ҳуқуқ ба зиндагӣ, озодии виҷдон, сухан, андеша, интихоби касб, таҳсил ва моликият – ҳама дар ҳамин санад муқаррар гардидаанд.
Ба ин васила, инсон ва ҳуқуқи ӯ ба маркази сиёсати давлатӣ табдил ёфт. Дар солҳои баъдӣ, бо пешрафти кишвар ва тағйири шароити иҷтимоиву иқтисодӣ, зарурати мутобиқ намудани Конститутсия ба талаботи замон пеш омад.
Аз ин рӯ, бо иродаи халқ ва роҳбарияти давлат, солҳои 1999, 2003 ва 2016 ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд. Ҳамаи ин ислоҳот барои таҳкими низоми давлатӣ, рушди ҷомеаи демократӣ ва ҳифзи арзишҳои миллӣ равона буданд. Масалан, тағйироти соли 2003 ба таҳкими ҳокимияти қонунгузор, рушди ҳокимияти маҳаллӣ ва баланд бардоштани нақши инсон дар ҷомеа мусоидат намуд.
Тағйироти соли 2016 бошад, ба таҳкими пояҳои конститутсионии давлат ва устувории роҳбарии сиёсӣ равона шуд. Ин ҳама тағйирот далели онанд, ки Конститутсия ҳуҷҷати зинда ва мутобиқ ба замон аст — он ҳамеша бо воқеиятҳои нав ҳамқадам мемонад. Дар давраи 31 соли татбиқи Конститутсия Тоҷикистон ба дастовардҳои назаррас ноил гардид.
Аввалан, сулҳу суботи сиёсӣ ва ваҳдати миллӣ, ки асоси ҳамаи пешрафтҳо мебошад, мустаҳкам гардид. Дуюм, давлат тавонист иқтисоди миллиро аз буҳрон наҷот диҳад ва ба рушди устувор ворид шавад.
