Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз муҳимтарин саҳифаҳои таърихи навини миллати тоҷик ба ҳисоб меравад, ки он рӯзи 9-уми сентябри соли 1991-ум расман эълон гардид ва бо ин воқеа мардуми тоҷик тавонистанд бори дигар соҳиби давлатдории мустақили худ гарданд.
Истиқлоли давлатӣ дар шароите ба даст омад, ки Иттиҳоди Шуравӣ пош хӯрда, кишварҳои аъзо роҳи озодии сиёсӣ ва иқтисодиро интихоб мекарданд.
Тоҷикистон низ ҳамчун яке аз ҷумҳуриҳои собиқ шуравӣ имконият ёфт, ки роҳи мустақилонаи худро пеш гирад ва соҳиби тақдири сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии худ гардад.
Аммо ба даст овардани истиқлол танҳо оғози роҳ буд, зеро пеши роҳ мушкилот ва санҷишҳои зиёд қарор доштанд.
Дар солҳои аввали истиқлол Тоҷикистон ба буҳрони сиёсӣ ва иқтисодӣ рӯ ба рӯ гардид, ки яке аз сангинтарин озмоиш ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 буд.
Ин давраи фоҷиабор ба давлат ва миллат зарбаҳои ҷиддӣ зад, иқтисодро вайрон кард, субботу оромиро аз ҷомеа бурд ва ҳазорҳо нафар шаҳрвандонро ба муҳоҷират водор намуд.
Бо вуҷуди ин, бо иродаи қавии мардум ва талошҳои роҳбарияти кишвар, махсусан бо ташаббус ва сиёсати сулҳофарини Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, Тоҷикистон тавонист ба ин буҳрон хотима бахшида, роҳи сулҳу ваҳдатро интихоб намояд.
Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризояти миллӣ дар соли 1997 нуқтаи калидии барқарории давлатдории устувор гардид ва ба мардуми тоҷик имконият дод, ки бо иттиҳод ва ҳамкории тамоми қувваҳои сиёсӣ ҷомеаи навини худро созанд.
Истиқлол барои Тоҷикистон танҳо озодии сиёсӣ набуда, балки рамзи эҳёи фарҳанг, забон, арзишҳои миллӣ ва эҳсоси ватандӯстӣ гардид. Дар замони шуравӣ бисёре аз арзишҳои миллӣ ва фарҳангӣ ба канор гузошта мешуданд, аммо пас аз истиқлол имконият фароҳам омад, ки забони тоҷикӣ мақоми давлатӣ гирад, расму оинҳо эҳё гарданд ва илму фарҳанги миллӣ рушд ёбад.
