ИСТИҚЛОЛИЯТ ВА ҲИФЗИ МЕҲНАТ - ЗАМИНАИ РУШДИ УСТУВОРИ ҶОМЕА 35-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ДАВЛАТИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН
https://www.facebook.com/share/p/1CA4LtoGsy/
Истиқлолияти давлатӣ барои миллати тоҷик на танҳо рамзи соҳибдавлатӣ ва озодии миллӣ, балки заминаи асосии бунёди ҷомеаи ҳуқуқбунёд, таъмини рушди иқтисодию иҷтимоӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум мебошад. Дар тӯли 35 соли соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон дар самтҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ба дастовардҳои назаррас ноил гардида, сиёсати иҷтимоии давлат ба ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандон, фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ, рушди бозори меҳнат ва таъмини шароити муносибу бехатари меҳнат равона шудааст.
Дар ин раванд ҳифзи меҳнат яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоии давлат ба ҳисоб меравад. Зеро меҳнати инсон сарчашмаи пешрафти иқтисодӣ ва рушди ҷомеа буда, ҳифзи ҳаёт ва саломатии кормандон ҳангоми иҷрои фаъолияти меҳнатӣ аз вазифаҳои муҳими давлат ва корфармоён мебошад.
Нақши сиёсати давлатӣ дар ҳифзи меҳнат
Бо соҳибистиқлол гардидани Тоҷикистон барои ташаккули низоми муосири муносибатҳои меҳнатӣ заминаҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ фароҳам оварда шуданд. Дар ин самт сиёсати давлатӣ ба танзими муносибатҳои меҳнатӣ, ҳифзи ҳуқуқҳои кормандон, пешгирии ҳодисаҳои нохуш дар ҷойи кор ва баланд бардоштани фарҳанги бехатарии меҳнат равона гардидааст.
Имрӯз Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун мақоми марказии иҷроияи ҳокимияти давлатӣ дар таҳия ва татбиқи сиёсати ягонаи давлатӣ дар соҳаи меҳнат, шуғли аҳолӣ, рушди бозори меҳнат ва дигар самтҳои вобаста нақши муҳим дорад.
Дар сохтори соҳаи меҳнат самти назорати риояи қонунгузории меҳнат ва ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатии шаҳрвандон низ ҷойгоҳи муҳим дорад. Яке аз вазифаҳои муҳими ин самт пешгирии вайронкунии талаботи қонунгузории меҳнат ва мусоидат ба фароҳам овардани муҳити бехатари корӣ мебошад.
Ҳифзи меҳнат — ҳифзи ҳаёт ва саломатии инсон
Мафҳуми ҳифзи меҳнат танҳо ба таъмини воситаҳои муҳофизатӣ ё риояи қоидаҳои техникии бехатарӣ маҳдуд намешавад. Он маҷмӯи тадбирҳои ҳуқуқӣ, иқтисодӣ, ташкилӣ, техникӣ ва иҷтимоиро дар бар мегирад, ки барои нигоҳ доштани ҳаёт ва саломатии кормандон ҳангоми фаъолияти меҳнатӣ равона шудаанд.
Корфармо бояд барои кормандон шароити муносиби меҳнат фароҳам оварда, онҳоро бо дастгоҳу таҷҳизоти зарурӣ, воситаҳои муҳофизати инфиродӣ ва маълумоти зарурӣ оид ба қоидаҳои бехатарии меҳнат таъмин намояд. Дар баробари ин, худи корманд низ вазифадор аст талаботи техникаи бехатарӣ ва қоидаҳои дохилии ташкилотро риоя кунад.
Маҳз муносибати масъулиятноки ҳар ду ҷониб - корфармо ва корманд -метавонад сатҳи бехатарии меҳнатро баланд бардорад.
Дастовардҳои даврони истиқлол дар самти меҳнат
Дар даврони соҳибистиқлолӣ рушди иқтисоди миллӣ ба афзоиши фаъолияти истеҳсолӣ, сохтмон, энергетика, саноат, кишоварзӣ, хизматрасонӣ ва дигар соҳаҳо мусоидат намуд. Дар натиҷа зарурати такмили муносибатҳои меҳнатӣ ва баланд бардоштани сатҳи ҳифзи меҳнат низ бештар гардид.
Дар ин раванд Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон сиёсати давлатиро дар самти меҳнат, шуғл, рушди бозори меҳнат ва ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатии шаҳрвандон амалӣ менамояд. Тибқи Низомномаи амалкунандаи Вазорат, ки соли 2025 тасдиқ шудааст, яке аз самтҳои фаъолияти он пешбурди сиёсати давлатӣ ва батанзимдарории меъёрии ҳуқуқӣ дар соҳаи меҳнат мебошад.
Яке аз масъалаҳои муҳими марҳилаи имрӯза баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон мебошад. Ҳар як корманд бояд ҳуқуқу уҳдадориҳои меҳнатии худро донад ва дар ҳолати зарурӣ барои ҳифзи ҳуқуқҳои худ аз механизмҳои қонунӣ истифода намояд.
Нақши омӯзиш ва маърифати меҳнатӣ
Таҷриба нишон медиҳад, ки пешгирии ҳодисаҳои нохуш дар ҷойи кор пеш аз ҳама аз сатҳи дониш ва масъулияти кормандон вобаста мебошад. Аз ин рӯ, омӯзиши қоидаҳои бехатарии меҳнат, гузаронидани дастурдиҳӣ, такмили ихтисос ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии кормандон бояд пайваста ба роҳ монда шавад.
Махсусан барои ҷавононе, ки бори аввал ба бозори меҳнат ворид мешаванд, омӯзиши фарҳанги меҳнатӣ ва қоидаҳои бехатарӣ аҳамияти калон дорад. Ҷавони соҳибкасб бояд на танҳо донишу малакаи касбӣ, балки масъулияти баланд нисбат ба ҳаёт ва саломатии худ ва ҳамкоронаш дошта бошад.
Ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатии шаҳрвандон
Ҳифзи меҳнат бо масъалаи ҳуқуқҳои кормандон робитаи мустақим дорад. Шаҳрванд ҳангоми ба кор қабул шудан бояд аз шароити меҳнат, уҳдадориҳои худ, реҷаи корӣ, талаботи бехатарӣ ва дигар масъалаҳои марбут ба фаъолияти меҳнатӣ огоҳ бошад.
Дар ин самт фаъолияти сохторҳои соҳавии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ аҳамияти муҳим дошта, яке аз самтҳои фаъолияти низоми соҳавӣ назорати риояи қонунгузории меҳнат ва ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатии шаҳрвандон мебошад.
Ҳамзамон, рушди бозори меҳнат ва фароҳам овардани имкониятҳои шуғл низ қисми муҳими сиёсати иҷтимоии давлат мебошад. Зеро ҷойи кори муносиб бояд на танҳо манбаи даромад, балки муҳити бехатар ва арзандаи фаъолияти инсон бошад.
Истиқлолият ва дурнамои рушди ҳифзи меҳнат
35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2026 таҷассуми роҳи тайкардаи давлат ва ҷомеа дар самти таҳкими давлатдорӣ, рушди иқтисодиву иҷтимоӣ ва беҳтар намудани шароити зиндагии мардум мебошад. Рамзи расмии ҷашни 35-солагӣ низ бо солҳои 1991–2026 тасдиқ гардидааст.
Дар марҳилаи минбаъда масъалаи ҳифзи меҳнат бояд бо назардошти рушди технология, тағйирёбии бозори меҳнат ва пайдо шудани касбу ихтисосҳои нав пайваста такмил дода шавад. Ҷорӣ намудани технологияҳои муосир, баланд бардоштани сатҳи касбии кормандон, истифодаи таҷҳизоти бехатар ва тақвияти назорати риояи меъёрҳои меҳнатӣ метавонанд барои коҳиш додани хавфҳои истеҳсолӣ заминаи устувор гузоранд.
Дар баробари ин, рушди ҳамкории давлат, корфармоён ва кормандон дар масъалаҳои ҳифзи меҳнат метавонад ба ташаккули фарҳанги нави меҳнатӣ мусоидат намояд. Ҳар як корхона ва ташкилот бояд ҳифзи ҳаёт ва саломатии кормандро ҳамчун арзиши муҳим ва ҷузъи ҷудонашавандаи фаъолияти худ қабул намояд.
Истиқлолияти давлатӣ барои Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки сиёсати иҷтимоӣ ва меҳнатии худро мустақилона ташаккул дода, низоми қонунгузорӣ ва сохторҳои соҳавиро мутобиқ ба талаботи замони муосир рушд диҳад.
Дар ин раванд ҳифзи меҳнат яке аз самтҳои муҳими таъмини ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандон ба ҳисоб меравад. Фаъолияти Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти танзими муносибатҳои меҳнатӣ, ҳифзи ҳуқуқҳои кормандон, назорати риояи қонунгузории меҳнат ва рушди бозори меҳнат ба таҳкими сиёсати иҷтимоии давлат мусоидат мекунад.
35 соли Истиқлолият собит намуд, ки рушди давлат бе меҳнати созанда ва ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои меҳнаткашон имконнопазир аст. Аз ин рӯ, минбаъд низ фароҳам овардани шароити бехатару арзандаи меҳнат, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон ва тақвияти фарҳанги бехатарӣ бояд яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоии кишвар боқӣ монад.
Ҳифзи меҳнат — ҳифзи инсон, ҳифзи саломатӣ ва ҳифзи ояндаи ҷомеа аст. Дар остонаи 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ин арзишҳо аҳамияти боз ҳам бештар пайдо намуда, барои рушди устувори иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар заминаи боэътимод фароҳам месозанд.
Сафарбек Баходуров
Муовини сардори Раëсат- сардори Шубаи хифзи мехнат ва шарикии ичтимоии Вазорати мехнат, мухочират ва шугли ахолии Чумхурии Точикистон
