Хизмати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз рукнҳои афзалиятноки амалисозии идоракунии давлатӣ буда, ташаккул ва рушди он аз Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарчашма мегирад.
Дар идоракунии давлатӣ ва хизмати давлатӣ масъалае вуҷуд надорад, ки ба донишу малакаи хизматчиёни давлатӣ вобаста набошад.
Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки маҳз ҳайати баландихтисос ва масъули хизматчиёни давлатӣ метавонад марҳилаҳои гузариш, масъалаҳои душвор ва падидаҳои бӯҳрониро дар тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ ба осонӣ ҳал кунад.
Дар робита ба ин, Асосогузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар паёми худ ба Маҷлиси Олӣ аз 25 апрели соли 2008 таъкид намуданд, ки барои баланд бардоштани сатҳ ва сифати фаъолияти идоракунии давлатӣ бештар ба тарбияи кадрҳои баландихтисосу соҳибмаълумот, дорои ҷаҳонбиниву дониши амиқи касбиву сиёсӣ, қобилияти ташкилотчигиву кордонӣ, малакаи идоракунӣ, инчунин шахсони масъулиятшиносу ватандӯст, забондон ва аз технологияи муосир бархӯрдор таваҷҷуҳ бояд кард.
Дар шароити имрӯза истифодаи дурусти захираҳои инсонӣ ва иқтидори кадрии муносиб яке аз омилҳои асосие мебошанд, ки дар баробари таъмини фаъолияти самараноки мақомоти давлатӣ, инчунин барои тақвият бахшидани эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти давлатӣ мусоидат менамоянд.
Бо ҳамин сабаб дар таҳким ва рушди фаъолияти мақоми ваколатдори давлатӣ дар соҳаи ҳифзи сирри давлатӣ ва ҳифзи техникии иттилоот – Саридораи ҳифзи сирри давлатӣ масъалаи омода намудани мутахассисон, яъне кадрсозӣ ҳамчун вазифаи муҳим нақши калидӣ дорад.
Масъалаҳои касбияти кадрҳои идоракунии давлатӣ бахусус дар соҳаи ҳифзи сирри давлатӣ ва ҳифзи техникии иттилоот муҳим буда, таваҷҷуҳи асосӣ ба санъати идоракунӣ, маҳорати муошират, усулҳову технологияҳои муосири менеҷменти идоракунии маъмурӣ ва иттилоотӣ, соҳибихтисосӣ, забондонӣ ва масъулиятшиносиву ҷиддиятпазирии кадрҳо равона карда шуда, барои фаъолият дар ин низом аз рӯи чунин хусусиятҳои касбӣ кадрҳо интихоб ва таъмин карда мешаванд.
Маврид ба зикр аст, ки мақсади сиёсати давлатии кадрҳо ин амалӣ гардонидани принсипҳо ва вазифаҳо барои ба танзим даровардани фаъолият, ҷорӣ намудани низоми ягонаи кор бо кадрҳо ҷиҳати рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар, андешидани тадбирҳои нақшавӣ бобати татбиқи сиёсати кадрҳо, омӯзиш ва таҳлили низоми кадрӣ, бозомӯзӣ ва такмили ихтисоси кормандон, аз ҷумла кадрҳои роҳбар ба шумор меравад.
Дар робита ба ин, хадамоти кадрӣ Саридораи ҳифзи сирри давлатӣ ба масъалаи омодасозии кадрҳои соҳавӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, ҷиҳати таҳкими ин масъала ва ташаккули ҳамаҷонибаи кадрҳо чораҳои дахлдори заруриро амалӣ менамояд. Зеро, фаъолияти касбии хизматчии давлатӣ, мутахассисони соҳаи ҳифзи сирри давлатӣ ва ҳифзи техникии иттилоот ин банақшагирӣ, қабули қарорҳо, таъмини иҷрои дастуру супоришҳо, нақшаву қарорҳо ва дар маҷмуъ амалисозии идоракунии давлатӣ дар доираи уҳдадориҳои мансабӣ мебошад.
Тамоми тадбирҳо ва механизми кор бо кадрҳо дар Саридораи ҳифзи сирри давлатӣ барои дар амал татбиқ намудани мақсади мақомоти давлатӣ ва таъмини фаъолияти самараноки он равона карда шудааст.
Самаранокии фаъолияти касбӣ дар идоракунии давлатӣ пеш аз ҳама аз интихобу ҷобаҷогузории дурусти кадрҳо вобаста ба малакаю лаёқати касбии онҳо марбут аст.
Дар даврони соҳибистиқлоли технологияҳои кадрӣ воситаи дурусти интихоб, тарбия ва ҷобаҷогузорӣ, идоракунии миқдорӣ ва сифатии хизматчиёни давлатӣ арзёбӣ гардидаанд.
Дар ин замина технологияҳои кадрӣ нақши муҳим дошта, воситаи дурусти интихоб, тарбия ва ҷобаҷогузории кормандон барои дар амал татбиқ намудани мақсадҳои мақомоти давлатӣ ва таъмини фаъолияти самараноки он мебошанд.
Вазифаҳои асосии истифодабарии технологияҳои кадрӣ аз таҳкими иқтидори кадрӣ бо роҳҳои интихобу ҷобаҷогузории дурусти хизматчии давлатӣ дар татбиқи вазифаҳои мақоми давлатӣ тавассути иҷрои уҳдадориҳои мансабӣ, баланд бардоштани масъулияти хизматчии давлатӣ иборат мебошад. Барои расидан ба ин мақсадҳо зарур аст, ки эҳтиёҷоти ба таҳсил ва баланд бардоштани дараҷаи тахассусии хизматчии давлатӣ муайян карда шуда, барои қонеъ гардонидани чунин эҳтиёҷот мунтазам чораандешӣ карда шавад. Ҳамчунин, зарур аст, ки аз механизми ҳавасмандгардонии хизматчии давлатӣ истифода намуд, то ки дар маҷмуъ ҷолибияти хизмати давлатӣ дар бозори меҳнат таъмин карда шавад.
Дар шароити муосири ташаккули ҷомеаи иттилоотӣ ва рушди босуръати технологияҳои рақамӣ, масъалаи таъмини ҳифзи сирри давлатӣ ва ҳифзи техникии иттилоот аҳамияти стратегӣ касб менамояд. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибистиқлол дар раванди таҳкими давлатдорӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ ба ин самт таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Дар ин замина, рушди ҷанбаҳои кадрии соҳаи ҳифзи сирри давлатӣ ва ҳифзи техникии иттилоот яке аз омилҳои калидии таъмини амнияти миллӣ ба ҳисоб меравад.
Маълум аст, ки ҳар як низоми мукаммали ҳифзи иттилоот пеш аз ҳама ба сатҳи омодагӣ ва касбияти мутахассисон вобаста мебошад. Бидуни мавҷудияти кадрҳои баландихтисос, ҳатто технологияҳои пешрафта наметавонанд сатҳи зарурии ҳифзро таъмин намоянд. Аз ин рӯ, масъалаи ташаккули захираи кадрии босифат дар соҳаи сирри давлатӣ дар маркази сиёсати давлатӣ қарор гирифтааст.
Дар шароити муосири таҳкими давлатдорӣ ва афзоиши аҳамияти иттилоот дар раванди идоракунии давлатӣ, масъалаи таъмини ҳифзи сирри давлатӣ ва ташкили низоми самараноки кадрӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Сирри давлатӣ ҳамчун маҷмӯи маълумоти дорои аҳамияти махсуси давлатӣ ва амниятӣ, ҳифзи ҷиддӣ ва муносибати масъулонаро талаб менамояд. Дар ин замина, нақши кадрҳо ҳамчун унсури асосии низоми ҳифзи сирри давлатӣ аҳамияти калидӣ касб намудааст.
Рушди ҷанбаҳои кадрии соҳаи сирри давлатӣ пеш аз ҳама ба ташаккули низоми мукаммали интихоб, омодасозӣ ва ҷойгиркунии мутахассисон вобаста мебошад. Зеро самаранокии ҳар як низоми идоракунӣ дар ин соҳа на танҳо аз меъёрҳои ҳуқуқӣ ва ташкилӣ, балки пеш аз ҳама аз сатҳи дониш, малака ва масъулияти кормандон вобаста аст. Кадрҳои соҳаи сирри давлатӣ бояд дорои сатҳи баланди маърифати ҳуқуқӣ, интизоми хизматӣ ва садоқат ба манфиатҳои миллӣ бошанд.
Яке аз самтҳои муҳими рушди кадрӣ — такмили низоми интихоб ва санҷиши кормандон мебошад. Бо назардошти хусусияти ҳассоси соҳаи сирри давлатӣ, интихоби кадрҳо бояд дар асоси меъёрҳои ҳуқуқӣ, бо риояи талаботи махсуси амниятӣ сурат гирад. Дар ин раванд на танҳо сатҳи таҳсилот ва таҷрибаи касбӣ, балки сифатҳои шахсӣ, устувории равонӣ ва қобилияти нигоҳ доштани махфият аҳамияти махсус доранд.
Ҳамзамон, зарурати ташаккули низоми ягонаи омодасозии кадрҳо дар ин соҳа ба миён меояд. Муассисаҳои таълимӣ, ки мутахассисони соҳаи идоракунии давлатӣ ва амниятиро омода менамоянд, бояд барномаҳои таълимии худро бо назардошти талаботи замони муосир такмил диҳанд. Дар ин барномаҳо бояд ба масъалаҳои ҳуқуқи давлатӣ, этикаи хизматӣ, низоми сирри давлатӣ ва масъулияти хизматӣ таваҷҷуҳи махсус дода шавад.
Рушди касбии кормандони амалкунанда низ яке аз самтҳои муҳим ба ҳисоб меравад. Таҷриба нишон медиҳад, ки бе такмили мунтазами ихтисос ва баланд бардоштани сатҳи дониш, кормандон наметавонанд ба талаботи тағйирёбандаи муҳити идоракунӣ ҷавобгӯ бошанд. Аз ин рӯ, ташкили курсҳои бозомӯзӣ, семинарҳои омӯзишӣ ва барномаҳои такмили ихтисос бояд ба як низоми доимӣ табдил дода шавад.
Масъалаи муҳими дигар — ташаккули фарҳанги хизматӣ дар соҳаи сирри давлатӣ мебошад. Кормандон бояд дарк намоянд, ки муносибат бо иттилооти дорои сирри давлатӣ на танҳо вазифаи хизматӣ, балки масъулияти баланди шаҳрвандӣ ва ахлоқӣ мебошад. Ин фарҳанг бояд аз марҳилаи қабули кадр то тамоми давраи фаъолияти хизматӣ ташаккул дода шавад.
Дар баробари ин, масъалаи ҳавасмандгардонӣ ва дастгирии кадрҳо аҳамияти муҳим дорад. Барои нигоҳ доштани мутахассисони соҳибихтисос ва баланд бардоштани самаранокии кори онҳо, зарур аст, ки низоми одилонаи арзёбии фаъолият ва ҳавасмандгардонии моддӣ ва маънавӣ ҷорӣ карда шавад. Ин омил метавонад ба баланд шудани сатҳи масъулият ва устувории кадрҳо мусоидат намояд.
Ҷанбаи дигаре, ки бояд таъкид гардад, ин масъалаи устувории кадрӣ ва пешгирии гардиши зиёди кормандон мебошад. Дар соҳаи сирри давлатӣ устувории кадрҳо аҳамияти махсус дорад, зеро ҳар як корманди нав талаботи муайяни омӯзиш ва мутобиқшавиро эҳтиёҷ дорад. Аз ин рӯ, сиёсати кадрӣ бояд ба нигоҳ доштани мутахассисони соҳибтаҷриба равона карда шавад.
Инчунин, ҳамоҳангсозии фаъолияти сохторҳои давлатӣ дар самти сиёсати кадрӣ аҳамияти калон дорад. Танҳо дар ҳолати мавҷудияти низоми ягона ва ҳамоҳангшудаи идоракунии кадрҳо метавон ба натиҷаҳои устувор ва самаранок ноил гардид. Ин раванд бояд ба шаффофият, адолат ва риояи меъёрҳои касбӣ такя намояд.
Бо дарназардошти таҷрибаи байналмилалӣ, метавон гуфт, ки рушди ҷанбаҳои кадрии соҳаи сирри давлатӣ дар кишварҳои пешрафта ҳамеша дар маркази сиёсати амниятӣ қарор дорад. Ин кишварҳо ба масъалаи омодасозии кадрҳо, интихоби дақиқ ва такмили доимии ихтисос таваҷҷуҳи махсус медиҳанд. Истифодаи таҷрибаи пешрафта метавонад барои такмили низоми миллӣ низ муфид бошад, аммо бо дарназардошти хусусиятҳои миллӣ ва талаботи дохилӣ.
Ҳамзамон, дар шароити имрӯза, ки таҳдидҳои иттилоотӣ шаклҳои гуногун пайдо мекунанд, аз ҷумла ҳамлаҳои киберӣ, ихроҷи маълумоти махфӣ ва истифодаи ғайриқонунии иттилоот, зарурати омодасозии мутахассисони соҳавӣ боз ҳам бештар мегардад. Ин мутахассисон бояд на танҳо донишҳои назариявӣ, балки малакаҳои амалии ҳифзи техникии иттилоотро низ аз худ намоянд. Аз ҷумла, онҳо бояд бо усулҳои муосири криптографӣ, системаҳои муҳофизати шабакавӣ ва технологияҳои мониторинги иттилоотӣ ошно бошанд.
Яке аз самтҳои муҳими рушди ҷанбаҳои кадрӣ — такмили низоми таҳсилот дар соҳаи ҳифзи техникии иттилоот мебошад. Дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ ҷорӣ намудани барномаҳои таълимии мутобиқ ба талаботи замони муосир метавонад ба омодасозии мутахассисони рақобатпазир мусоидат намояд. Ҳамзамон, зарурати рушди ҳамкории байни муассисаҳои таълимӣ ва сохторҳои давлатӣ ба миён меояд, то ки раванди омӯзиш ба талаботи воқеии бозори меҳнат мувофиқат кунад.
Дар баробари ин, масъалаи бозомӯзӣ ва такмили ихтисоси кадрҳои амалкунанда низ аҳамияти калон дорад. Технологияҳо босуръат тағйир меёбанд ва мутахассисоне, ки дониши худро мунтазам нав намекунанд, метавонанд аз талаботи замон қафо монанд. Аз ин рӯ, ташкили курсҳои мунтазами бозомӯзӣ, семинарҳо ва тренингҳо барои кормандони соҳа бояд ба як низоми доимӣ табдил дода шавад.
Нуқтаи муҳими дигар — ташаккули фарҳанги ҳифзи иттилоот мебошад. Дар бисёр ҳолатҳо, ихроҷи маълумоти махфӣ на аз сабаби норасоии технология, балки бинобар беэҳтиётии кормандони соҳа инсон ба амал меояд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани сатҳи маърифати иттилоотии кормандон ва ташаккули муносибати масъулон нисбат ба сирри давлатӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятнок бошад.
Ҳамзамон, ҷорӣ намудани механизмҳои самараноки интихоб ва ҷойгиркунии кадрҳо аҳамияти муҳим дорад. Дар соҳаи сирри давлатӣ бояд танҳо он шахсоне фаъолият намоянд, ки дорои сатҳи баланди масъулият, поквиҷдонӣ ва устувории равонӣ бошанд. Раванди интихоби кадрҳо бояд шаффоф, вале ҳамзамон бо назардошти талаботи махсуси амниятӣ сурат гирад.
Дар баробари ин, рушди инфрасохтори техникӣ низ бояд бо рушди кадрӣ ҳамоҳанг бошад. Технологияҳои муосири ҳифзи иттилоот танҳо дар сурате самаранок истифода мешаванд, ки мутахассисон тавонанд онҳоро дуруст татбиқ ва идора намоянд. Аз ин рӯ, зарурати ҳамгироии донишҳои назариявӣ ва таҷрибаи амалӣ ба миён меояд.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ҳамкории байналмилалӣ низ метавонад дар рушди соҳаи мазкур нақши муҳим бозад. Мубодилаи таҷриба, иштирок дар барномаҳои таълимӣ омӯзиши, забонҳои хориҷӣ ва таҷрибаи кишварҳои пешрафта метавонад ба баланд бардоштани сатҳи касбии мутахассисон мусоидат намояд. Аммо дар айни замон ин ҳамкорӣ бояд бо назардошти манфиатҳои миллӣ ва талаботи амнияти давлатӣ ба роҳ монда шавад.
Бо дарназардошти ҳамаи омилҳои зикршуда, метавон хулоса кард, ки рушди ҷанбаҳои кадрии соҳаи ҳифзи сирри давлатӣ ва ҳифзи техникии иттилоот як раванди мураккаб ва бисёрҷанба мебошад. Ин раванд ҳамоҳангсозии фаъолияти сохторҳои давлатӣ, муассисаҳои таълимӣ ва дигар ниҳодҳои дахлдорро талаб менамояд.
Дар ниҳоят, таъмини ҳифзи сирри давлатӣ ва ҳифзи техникии иттилоот на танҳо вазифаи як ниҳод, балки масъулияти умумии тамоми ҷомеа мебошад. Танҳо дар сурати мавҷудияти кадрҳои соҳибкасб, бомасъулият ва содиқ метавон сатҳи баланди ҳифзи иттилоотро таъмин намуд ва манфиатҳои миллиро ҳифз кард.
М. Азизуллозода – муовини сардори Раёсати
ташкили коргузорӣ, назорат ва кор бо кадрҳо
