Дар давраи муосири ҷаҳонишавӣ ва пешрафти технология, рақамикунонии кишвар ба яке аз самтҳои муҳимтарини рушди давлат табдил ёфтааст. Имрӯз идоракунии давлатӣ, иқтисодиёт, маориф, тандурустӣ, бонкдорӣ ва ҳатто зиндагии ҳаррӯзаи шаҳрвандон бевосита…
Дар давраи муосири ҷаҳонишавӣ ва пешрафти технология, рақамикунонии кишвар ба яке аз самтҳои муҳимтарини рушди давлат табдил ёфтааст. Имрӯз идоракунии давлатӣ, иқтисодиёт, маориф, тандурустӣ, бонкдорӣ ва ҳатто зиндагии ҳаррӯзаи шаҳрвандон бевосита ба технологияҳои рақамӣ вобаста шудаанд. Аз ин рӯ, суръат бахшидан ба раванди рақамикунонӣ метавонад заминаи устувори пешрафти иқтисоди рақамӣ гардад ва рақобатпазирии кишварро дар бозори ҷаҳонӣ афзоиш диҳад.
Рақамикунонӣ — ин раванди татбиқи технологияҳои иттилоотӣ, рақамисозии хизматрасониҳо, табдили равандҳои анъанавӣ ба рақамӣ ва баланд бардоштани самаранокии идоракунӣ мебошад.
Аҳамияти он дар он аст, ки ин раванд:
- сарфаи вақт ва хароҷотро таъмин мекунад;
- шаффофият ва назоратро зиёд менамояд;
- сатҳи хизматрасониҳои давлатӣ ва хусусиро беҳтар мекунад;
- рушди соҳибкорӣ ва инноватсияро суръат мебахшад.
Иқтисоди рақамӣ танҳо дар сурате рушд мекунад, ки дар кишвар:
- инфрасохтори рақамӣ мустаҳкам бошад;
- хизматрасониҳои электронӣ васеъ истифода шаванд;
- маълумот ва равандҳои давлатӣ ба рақам табдил дода шаванд;
- саводнокии рақамии аҳолӣ баланд бошад;
- амнияти киберӣ таъмин гардад.
Суръати баланди рақамикунонӣ имкон медиҳад, ки:
- тиҷорати электронӣ рушд кунад;
- корхонаҳо самараноктар кор кунанд;
- ҷойҳои нави корӣ ба вуҷуд оянд;
- сармоягузорӣ зиёд гардад;
- иқтисод ба таври устувор афзоиш ёбад.
- Рақамикунонии хизматрасониҳои давлатӣ
Татбиқи ҳукумати электронӣ (e-government) имкон медиҳад:
- хизматрасонӣ бидуни ҳузури шахсӣ иҷро шавад;
- коррупсия кам гардад;
- эътимоди мардум ба давлат зиёд шавад.
- Рушди иқтисоди рақамӣ
Истифодаи платформаҳои рақамӣ, савдои онлайн, пардохтҳои ғайринақдӣ ва инноватсияҳои технологӣ иқтисодро ба сатҳи нав мебарад.
- Софтабундӣ ва амнияти рақамӣ
Бунёди марказҳои маълумот, шабакаҳои бехатар, платформаҳои миллӣ ва системаҳои муҳофизат ба иқтисоди рақамӣ заминаи устувор фароҳам меорад.
- Рақамисозии маориф ва тандурустӣ
Маорифи электронӣ (e-learning), кайдбардории рақамӣ, ташхиси онлайн, идоракунии электронии беморхонаҳо — ҳамаи ин пешрафти иҷтимоиро таъмин мекунад.
Бартариҳои иқтисоди рақамӣ
- баланд шудани суръати истеҳсолот ва хизматрасонӣ;
- имкониятҳои нави тиҷорат;
- афзоиши даромаднокии ширкатҳо;
- ҷалби сармояи хориҷӣ;
- беҳтар шудани сифати зиндагии шаҳрвандон.
Гарчанде рақамикунонӣ босуръат ҷараён дорад, вале мушкилоте чун:
- сатҳи пасти саводнокии рақамӣ,
- норасоии инфрасохтор дар манотиқи дур,
- хавфҳои амнияти иттилоотӣ
ҳанӯз вуҷуд доранд. Барои ҳаллу рафъи онҳо тадбирҳои зерин заруранд:
- васеъ кардани шабакаи интернет;
- бештар кардани курсҳои омӯзишӣ;
- таҳияи стратегияҳои миллӣ оид ба амнияти киберӣ;
Рақамикунонии босуръати кишвар на танҳо як талаботи замони муосир, балки омили асосии рушди иқтисоди рақамӣ мебошад. Бо татбиқи дурусти стратегияҳои давлатӣ, рушди инфрасохтори рақамӣ ва ҷалби мутахассисон, Тоҷикистон метавонад ба сатҳи нави рақобатпазирии иқтисодӣ барояд. Ояндаи иқтисоди миллӣ бевосита ба сатҳи рақамикунонии он вобаста аст.
Адабиёти истифодашуда
- Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030. – Душанбе, 2016.
- Стратегияи давлатии рушди иқтисоди рақамии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021–2025. – Душанбе, 2021.
- Вазорати рушди иқтисод ва савдои ҶТ. Ҳисоботи расмӣ оид ба рақамикунонии иқтисод. – Душанбе, 2022.
- Абдуллозода, Х. Иқтисоди рақамӣ: назария ва амалия. – Душанбе: Ирфон, 2020.
- Саидзода, Ш. Технологияҳои рақамӣ ва рушди иқтисод. – Душанбе, 2021.
- Қодиров, Н. Рақамикунонӣ ва идоракунии давлатӣ. – Душанбе: Маориф, 2022.
- Вазорати саноат ва технологияҳои нав. Барномаи рушди технологияҳои иттилоотӣ дар Тоҷикистон. – Душанбе, 2023.
- Созмони Милали Муттаҳид (СММ). Digital Economy Report 2022.
Сардори шуъбаи молия ва хоҷагии
Саридораи ҳифзи сирри давлатии назди
Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
Давлатзода Худоёр
