Дар таърихи давлатдории тоҷикон рӯйдодҳо ва падидаҳое ҷой доранд, ки аҳаммияти онҳо аз доираи як давраи муайяни таърихӣ фаротар рафта, ба сарнавишти миллат ва ояндаи давлат таъсири амиқу тақдирсоз расонидаанд. Ваҳдати миллӣ аз ҷумлаи чунин дастовардҳои нодири таърихӣ мебошад, ки на танҳо ба муқовимати мусаллаҳона ва низои дохилӣ хотима бахшид, балки барои эҳёи давлатдории миллӣ, таҳкими истиқлолияти давлатӣ, пойдории сулҳу субот, рушди устувори иқтисодиву иҷтимоӣ ва ташаккули ҷомеаи мутамаддин заминаи воқеӣ фароҳам овард. Маҳз ба шарофати Ваҳдати миллӣ Тоҷикистон тавонист аз марҳилаи бисёр ҳассосу мураккаби таърихӣ бо сарбаландӣ гузашта, роҳи рушди устувор ва созандагиро интихоб намояд.
Имрӯз Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибистиқлол, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва иҷтимоӣ дар арсаи байналмилалӣ мавқеи муайян ва нуфузи шоиста касб намудааст. Ҳамаи дастовардҳое, ки дар даврони соҳибистиқлолӣ дар самтҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва ҳуқуқӣ ба даст омадаанд, маҳсули фазои сулҳу оромӣ ва ваҳдати ҷомеа мебошанд.
Дар натиҷаи татбиқи сиёсати хирадмандона ва ояндабинонаи давлату Ҳукумат сохторҳои фалаҷгардидаи давлатӣ барқарор шуда, низоми идоракунии давлатӣ такмил ёфт, заминаҳои ҳуқуқии рушди кишвар таҳким пайдо карданд ва барои пешрафти тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ шароити мусоид муҳайё гардид.
Таҷрибаи сулҳи тоҷикон имрӯз ҳамчун яке аз намунаҳои муваффақ ва нодири ҳалли низоъҳои дохилӣ тавассути музокирот, муколама ва ризоияти миллӣ аз ҷониби созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ ва коршиносони соҳаи сулҳофарӣ эътироф гардидааст.
Дар шароити муосир, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ бо таҳдидҳои гуногун, аз ҷумла терроризм, экстремизм, ифротгароӣ, ҷангҳои иттилоотӣ, бархӯрди манфиатҳои геополитикӣ ва дигар хатарҳои фаромиллӣ рӯ ба рӯ мебошад, аҳаммияти сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ боз ҳам бештар мегардад. Аз ин рӯ, ҳифз ва таҳкими ваҳдати миллӣ бояд ҳамчун вазифаи стратегии давлат ва рисолати муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон арзёбӣ шавад. Танҳо дар шароити ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми арзишҳои миллӣ, волоияти қонун ва масъулияти баланди шаҳрвандӣ метавон дастовардҳои истиқлолиятро ҳифз намуда, рушди устувори давлат ва зиндагии шоистаи мардумро таъмин кард. Ваҳдати миллӣ барои мардуми Тоҷикистон на танҳо ёдгори як рӯйдоди таърихӣ, балки рукни муҳимми давлатдорӣ, кафолати амнияти миллӣ ва омили асосии пешрафту шукуфоии Ватан ба ҳисоб меравад.
Таърихи давлатдории тоҷикон собит месозад, ки ваҳдат, ҳамдигарфаҳмӣ ва муттаҳидии неруҳои ҷомеа ҳамеша омили асосии рушду пешрафти давлат ва кафолати пойдории миллат аст. Ҳар даврае, ки ҷомеа дар фазои сулҳу ҳамбастагӣ зиндагӣ кардааст, давлат тавонистааст ба дастовардҳои назарраси сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ ноил гардад. Баръакс, ихтилофҳои дохилӣ, парокандагии сиёсӣ ва муборизаҳои гурӯҳӣ дар марҳилаҳои гуногуни таърих боиси заиф гардидани пояҳои давлатдорӣ, коста шудани иқтидори миллӣ ва ҳатто аз байн рафтани давлатҳои пуриқтидор гардидаанд. Таҷрибаи таърихии давлатҳои қадимаи тоҷикон, бахусус суқути Давлати Сомониён, гувоҳи равшани он аст, ки набудани ваҳдати сиёсӣ ва ҳамгироии манфиатҳои умумимиллӣ метавонад сарнавишти давлатро ба хатар рӯбарӯ намояд.
Солҳои аввали соҳибистиқлолии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз марҳилаҳои ҳассос ва тақдирсози таърихи навини миллат ба шумор меравад.
Дар шароите, ки давлат нав ба истиқлол расида буд ва пояҳои давлатдории миллӣ ҳанӯз мустаҳкам нагашта буданд, сар задани мухолифати мусаллаҳона ва ҷанги шаҳрвандӣ кишварро ба буҳрони амиқи сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ бурд. Ин низоъ боиси талафоти бузурги ҷонӣ ва моддӣ гардида, ҳазорон нафар шаҳрвандон қурбон шуданд, садҳо ҳазор нафар тарки Ватан карданд ва қисми зиёди зерсохторҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ зарари ҷиддӣ диданд. Фаъолияти бисёр мақомоти давлатӣ халалдор гардида, хатари аз байн рафтани давлатдории миллӣ ва пароканда шудани миллат ба вуҷуд омада буд.
Дар чунин вазъи ниҳоят мураккаб ва сарнавиштсоз нақши сиёсати хирадмандона, иродаи қавӣ ва масъулияти баланди таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барҷаста зоҳир гардид. Сарвари давлат аз рӯзҳои аввали ба зимма гирифтани роҳбарии кишвар барқарор намудани сулҳу субот, бозгардонидани гурезаҳо, таҳкими давлатдорӣ ва таъмини ваҳдати ҷомеаро ҳамчун вазифаи аввалиндараҷаи худ муайян намуда, тамоми имкониятҳоро барои расидан ба ин ҳадафҳо сафарбар карданд.
Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон 27 июни соли 1997 ҳамчун яке аз рӯйдодҳои муҳимму тақдирсози таърихи навини давлатдории тоҷикон арзёбӣ мегардад. Ин санади сарнавиштсоз на танҳо ба ҷанги шаҳрвандӣ хотима бахшид, балки барои барқарор намудани фаъолияти сохторҳои давлатӣ, эҳёи иқтисоди миллӣ, таҳкими амнияти давлатӣ ва рушди минбаъдаи ҷомеа заминаи устувор гузошт. Бо шарофати ин санади таърихӣ фазои эътимод ва ҳамдигарфаҳмӣ дар ҷомеа тадриҷан таҳким ёфта, шароити мусоид барои татбиқи ислоҳоти сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқӣ фароҳам гардид.
Пас аз барқарор гардидани сулҳу субот Ҷумҳурии Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушди давлатдорӣ ворид шуд.
Дар кишвар раванди таҳкими низоми ҳуқуқӣ, такмили сохтори идоракунии давлатӣ, рушди институтҳои демократӣ ва ташаккули ҷомеаи шаҳрвандӣ вусъати тоза пайдо намуд. Қабули санадҳои муҳимми меъёрии ҳуқуқӣ, такмили қонунгузорӣ, рушди мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон аз ҷумлаи тадбирҳое буданд, ки дар фазои сулҳу ваҳдат амалӣ гардиданд.
Ҳамин тариқ, Ваҳдати миллӣ на танҳо ҳамчун воситаи хотима бахшидан ба низои дохилӣ, балки ҳамчун заминаи воқеии эҳё ва таҳкими давлатдории муосири тоҷикон аҳаммияти бузурги таърихӣ пайдо намуд.
Яке аз муҳиммтарин ва арзишмандтарин дастовардҳои Ваҳдати миллӣ ташаккул ва таҳкими давлатдории ҳуқуқбунёд дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.
Таҷрибаи таърихии давлатҳои ҷаҳон собит намудааст, ки бунёди давлати демократӣ ва ҳуқуқбунёд танҳо дар шароити сулҳу субот, ризоияти ҷомеа ва пойдории ваҳдати миллӣ имконпазир аст. Зеро татбиқи принсипҳои волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд, таъмини адолати иҷтимоӣ, рушди институтҳои демократӣ ва фаъолияти самараноки мақомоти давлатӣ муҳити ором ва устувори сиёсиро тақозо менамояд.
Дар ин давра ислоҳоти фарогири ҳуқуқӣ роҳандозӣ гардида, заминаҳои ҳуқуқии бунёди ҷомеаи демократӣ ва давлати ҳуқуқбунёд тадриҷан таҳким ёфтанд. Қонунгузории миллӣ бо назардошти меъёрҳои байналмилалӣ ва талаботи ҷомеаи муосир такмил дода шуда, механизмҳои ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд густариш пайдо карданд.
Дар натиҷаи ин ислоҳот низоми қонунгузории кишвар ба таври назаррас рушд намуда, барои танзими самараноки муносибатҳои ҷамъиятӣ ва таъмини суботи ҳуқуқӣ заминаҳои мусоид фароҳам оварда шуданд. Қабули кодексҳо ва қонунҳои соҳавӣ, рушди низоми судӣ, таҳкими фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва такмили механизмҳои ҳимояи ҳуқуқҳои шаҳрвандон аз ҷумлаи тадбирҳое мебошанд, ки маҳз дар фазои сулҳу ваҳдати миллӣ амалӣ гардиданд.
Дар ин раванд нақши мақомоти адлия ҳамчун яке аз ниҳодҳои муҳимми таъмини сиёсати ҳуқуқии давлат басо назаррас мебошад.
Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар татбиқи сиёсати ҳуқуқии давлат, таҳияи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ба низом даровардани фаъолияти ҳуқуқэҷодкунӣ, бақайдгирии давлатии санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, рушди хизматрасониҳои ҳуқуқӣ ва таҳкими заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти мақомоти давлатӣ саҳми муассир мегузорад.
Имрӯз фаъолияти Вазорати адлия танҳо ба масъалаҳои ҳуқуқэҷодкунӣ маҳдуд намешавад. Мақомоти адлия дар самти рушди низоми нотариат, сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ, бақайдгирии иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва шахсони ҳуқуқӣ, ташкили ёрии ҳуқуқӣ, рақамикунонии хизматрасониҳои давлатӣ, пешбурди сиёсати ягонаи ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ вазифаҳои муҳиммро иҷро менамоянд. Маҳз тавассути чунин фаъолият заминаҳои ҳуқуқии рушди устувори давлат ва ҷомеа мустаҳкам мегарданд.
Ҳамзамон, яке аз самтҳои муҳимми фаъолияти мақомоти адлия баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон мебошад. Таҷриба нишон медиҳад, ки ҷомеаи дорои фарҳанги баланди ҳуқуқӣ бештар ба арзишҳои қонуният, адолат ва суботи ҷамъиятӣ арҷ мегузорад.
Аз ин рӯ, амалинамоии барномаҳои давлатӣ дар самти тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандон, густариши донишҳои ҳуқуқӣ ва ташаккули эҳтиром ба қонун ҳамчун ҷузъи муҳимми таҳкими ваҳдати миллӣ ва давлатдории ҳуқуқбунёд арзёбӣ мегардад.
Бояд таъкид намуд, ки ҳамаи ин дастовардҳо маҳсули фазои мусоиди сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ мебошанд. Дар шароити низоъ, бесуботӣ ва муқовиматҳои сиёсӣ амалисозии чунин ислоҳоти амиқи ҳуқуқӣ, рушди институтҳои давлатӣ ва татбиқи сиёсати ҳуқуқии давлатӣ ғайриимкон буд.
Аз ин рӯ, Ваҳдати миллӣ на танҳо кафили оромиву амнияти ҷомеа, балки заминаи воқеии ташаккул ва рушди давлати ҳуқуқбунёди Тоҷикистон ба ҳисоб меравад.
Имрӯз таҳкими давлатдории ҳуқуқбунёд, баланд бардоштани сатҳи қонуният ва рушди фарҳанги ҳуқуқии шаҳрвандон ҳамчун яке аз самтҳои муҳимми сиёсати давлатӣ боқӣ мемонад.
Дар ин раванд ҳифз ва таҳкими Ваҳдати миллӣ ҳамчун арзиши олии давлатдорӣ аҳаммияти калидӣ дошта, барои рушди устувори Тоҷикистон ва таҳкими мавқеи он дар ҷомеаи байналмилалӣ мусоидат менамояд.
Яке аз муҳиммтарин нишондиҳандаҳои самаранокии Ваҳдати миллӣ ва пойдории сулҳу субот рушди устувори иқтисодии кишвар ба ҳисоб меравад. Таҷрибаи ҷаҳонӣ собит намудааст, ки пешрафти иқтисодӣ ва беҳбудии сатҳи зиндагии аҳолӣ пеш аз ҳама ба мавҷудияти муҳити устувори сиёсӣ, амният ва эътимоди ҷомеа вобаста мебошад.
Дар шароити сулҳу субот давлат имконият пайдо мекунад, ки захираҳои молиявӣ ва инсонӣ ба рушди иқтисодиёт, бунёди инфрасохтор ва татбиқи барномаҳои иҷтимоӣ равона карда шаванд.
Баъд аз барқарор гардидани сулҳу ризоияти миллӣ Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушди иқтисодӣ ворид гардид. Давлат тадриҷан тавонист оқибатҳои харобиовари ҷанги шаҳрвандиро бартараф намуда, барои эҳёи иқтисоди миллӣ ва таҳкими иқтидори истеҳсолӣ тадбирҳои муассир андешад. Дар ин давра як қатор стратегияҳо ва барномаҳои давлатии рушд қабул гардида, ҳадафҳои муҳимми иқтисодӣ ҳамчун самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ муайян карда шуданд.
Маҳз дар фазои сулҳу субот дар мамлакат раванди саноатикунонии иқтисодиёт суръати тоза гирифт. Садҳо корхонаҳои саноатӣ бунёд ва азнавсозӣ гардида, иқтидорҳои истеҳсолии кишвар афзоиш ёфтанд.
Рушди саноати сабук, хӯрокворӣ, коркарди маъдан, истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ ва дигар бахшҳои муҳимми иқтисодиёт ба таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва афзоиши ҳаҷми истеҳсолот мусоидат намуд.
Ҳамзамон, ҷалби сармояи дохиливу хориҷӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои соҳибкорӣ ба рушди бахши хусусӣ такони ҷиддӣ бахшид.
Дар баробари ин, рушди соҳаи энергетика ҳамчун яке аз самтҳои калидии сиёсати иқтисодии давлат аҳаммияти махсус касб намуд.
Сохтмон ва таҷдиди неругоҳҳои барқи обӣ, хатҳои интиқоли неруи барқ ва дигар иншооти энергетикӣ барои таъмини амнияти энергетикии кишвар заминаи устувор фароҳам оварданд. Амалӣ гардидани чунин лоиҳаҳои бузург нишон медиҳад, ки маҳз дар шароити сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа татбиқи ташаббусҳои стратегии давлатӣ имконпазир мегардад.
Натиҷаи мантиқии рушди иқтисодӣ беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ мебошад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ нишондиҳандаҳои иҷтимоӣ тадриҷан беҳтар гардида, дастрасии аҳолӣ ба хизматрасониҳои маориф, тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ васеъ шуд.
Дар кишвар ҳазорҳо иншооти иҷтимоӣ, аз ҷумла муассисаҳои таълимӣ, беморхонаҳо, марказҳои фарҳангӣ ва варзишӣ бунёд гардида, барои баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии мардум заминаҳои мусоид фароҳам оварда шуданд. Ҳамзамон, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва дастгирии соҳибкорӣ ба беҳтар шудани вазъи иҷтимоии шаҳрвандон мусоидат намуд.
Ваҳдати миллӣ танҳо як падидаи сиёсӣ ё воситаи таъмини суботи ҷамъиятӣ нест, балки арзиши бузурги фарҳангӣ, маънавӣ ва тамаддунӣ мебошад, ки дар таҳкими худшиносии миллӣ, ҳифзи мероси таърихӣ ва рушди фарҳанги миллӣ нақши калидӣ дорад.
Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки танҳо дар шароити сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмӣ миллатҳо метавонанд арзишҳои фарҳангии худро ҳифз намуда, барои рушди маънавии ҷомеа заминаҳои мусоид фароҳам оваранд. Аз ин рӯ, яке аз самараҳои муҳимми Ваҳдати миллӣ барои Тоҷикистон эҳёи арзишҳои таърихӣ ва фарҳангии миллат ва таҳкими ҳисси худшиносиву худогоҳии миллӣ ба ҳисоб меравад.
Баъд аз барқарор гардидани сулҳу субот дар кишвар барои омӯзиш, ҳифз ва муаррифии мероси ғании таърихиву фарҳангии тоҷикон имкониятҳои васеъ ба вуҷуд омаданд.
Давлат сиёсати фарҳангиро ҳамчун яке аз самтҳои муҳимми таҳкими ваҳдати миллӣ муайян намуда, ба эҳёи суннатҳои миллӣ, ҳифзи ёдгориҳои таърихӣ ва муаррифии тамаддуни тоҷикон дар арсаи байналмилалӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуд. Дар натиҷа, даҳҳо ёдгориҳои таърихиву фарҳангӣ азнавсозӣ гардида, тадқиқоти илмӣ оид ба таъриху фарҳанги миллат густариш пайдо кард.
Дар ин замина таҷлили ҷашнҳои бузурги таърихӣ ва фарҳангӣ аҳаммияти хосса касб намуд. Ҷашни 1100-солагии Давлати Сомониён ҳамчун рамзи эҳёи давлатдории миллӣ ва арҷгузорӣ ба таърихи пурифтихори тоҷикон баргузор гардида, дар таҳкими худшиносии миллӣ нақши муассир бозид.
Ҳамчунин, таҷлили 2700-солагии шаҳри Кӯлоб, 3000-солагии Ҳисор, 2500-солагии Истаравшан, 5500-солагии Саразм ва дигар санаҳои муҳимми таърихӣ барои омӯзиши амиқи гузашта, эҳтиром ба мероси аҷдодӣ ва тақвияти ифтихори миллӣ заминаи мусоид фароҳам оварданд. Ин чорабиниҳо на танҳо аҳаммияти фарҳангӣ, балки аҳаммияти бузурги сиёсиву маънавӣ дошта, ба таҳкими ваҳдати ҷомеа ва муттаҳид сохтани шаҳрвандон дар атрофи арзишҳои умумимиллӣ мусоидат намуданд.
Дар фазои сулҳу субот соҳаҳои илму маориф низ ба марҳилаи нави рушд ворид гардиданд.
Давлат бо мақсади баланд бардоштани сатҳи дониш ва маърифати ҷомеа ба рушди низоми маориф таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуд. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ садҳо муассисаҳои нави таълимӣ бунёд гардида, заминаи моддию техникии муассисаҳои таҳсилотӣ беҳтар карда шуд.
Ҳамзамон, имкониятҳои таҳсил барои ҷавонон васеъ гардида, шароити мусоид барои омода намудани мутахассисони баландихтисос фароҳам оварда шуд. Барномаҳои давлатии дастгирии ҷавонон ва таҳсили онҳо дар дохил ва хориҷи кишвар ба ташаккули насли нави соҳибмаърифат ва ватандӯст мусоидат намуданд.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳифзи арзишҳои миллӣ ва фарҳангӣ аҳаммияти боз ҳам бештар пайдо мекунад.
Зеро маҳз фарҳанг, забон, таърих ва анъанаҳои миллӣ ҳамчун унсурҳои муҳимми ҳувияти миллӣ барои нигоҳ доштани ягонагии ҷомеа хизмат менамоянд.
Эҳтиром ба таърихи миллат, омӯзиши мероси фарҳангии гузаштагон ва ҳифзи арзишҳои маънавӣ шаҳрвандонро ба ҳам наздик намуда, эҳсоси масъулиятро нисбат ба сарнавишти давлат ва ҷомеа тақвият мебахшад.
Ваҳдати миллӣ ва сулҳу суботе, ки имрӯз ҷомеаи Тоҷикистон аз онҳо баҳравар аст, ба осонӣ ба даст наомадаанд.
Ин дастовард натиҷаи заҳматҳои зиёд, ҷоннисориҳои фарзандони содиқи Ватан ва сиёсати хирадмандонаи роҳбарияти давлат мебошад.
Аз ин рӯ, ҷавонон бояд моҳияти таърихии сулҳу ваҳдатро амиқ дарк намуда, барои ҳифз ва таҳкими он масъулияти шаҳрвандии худро эҳсос намоянд. Баланд бардоштани сатҳи маърифати сиёсӣ ва ҳуқуқии ҷавонон, шиносо намудани онҳо бо таърихи давлатдорӣ ва дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии солим ва мавқеи фаъоли шаҳрвандии онҳо нақши муҳимм мебозад.
Ҳар як ҷавони Тоҷикистон бояд дарк намояд, ки сулҳу субот ва Ваҳдати миллӣ аз муҳиммтарин дастовардҳои таърихии халқи тоҷик мебошанд. Ҳифзи ин неъмати бебаҳо на танҳо вазифаи давлат, балки қарзи шаҳрвандӣ ва рисолати ватандӯстонаи ҳар як фарди ҷомеа мебошад.
Ояндаи Тоҷикистон аз сатҳи дониш, маърифат, худшиносӣ ва масъулиятшиносии ҷавонон вобастагии мустақим дорад. Аз ин рӯ, ҷавонон бояд бо меҳнати содиқона, омӯзиши пайваста ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷомеа барои таҳкими давлатдорӣ, пешрафти Ватан ва пойдории Ваҳдати миллӣ саҳми арзандаи худро гузоранд
Ҳамдамзода Сироҷиддин Бахтиёр,
Сардори раёсати кадрҳо ва корҳои махсуси Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
