Наврӯз яке аз ҷашнҳои пурмаъно ва куҳантарини тамаддуни инсонӣ мебошад. Ин ид оғози баҳор, навшавии табиат ва эҳёи зиндагиро таҷассум мекунад. Барои мардуми тоҷик Наврӯз натанҳо як ҷашни тақвимӣ, балки рамзи таърих, фарҳанг ва ҷаҳонбинии миллӣ аст. Аз ин рӯ, Тоҷикистон ҳамчун сарзамини дорои фарҳанги қадимаи ориёӣ яке аз ҷойгоҳҳои асосии ин ҷашни бостонӣ ба шумор меравад.
Дар фарҳанги ниёгони тоҷикон Наврӯз ҳамчун оғози соли нав пазируфта мешуд. Ҳангоми баробар шудани шабу рӯз, яъне дар оғози баҳор, табиат аз нав зинда мегардад, дарахтон сабз мешаванд, гулҳо мешукуфанд ва замин ба кишту кор омода мегардад. Барои ҳамин мардум ин рӯзро ҳамчун оғози давраи нави зиндагӣ истиқбол мекунанд. Ин андеша нишон медиҳад, ки Наврӯз бо табиат ва ҳаёти инсон робитаи зич дорад.
Дар сарзамини Тоҷикистон Наврӯз бо анъанаҳои гуногуни мардумӣ таҷлил мешавад. Пеш аз фарорасии ид мардум хона ва гирду атрофи худро тоза мекунанд. Ин расм маънои рамзӣ дорад. Инсон бояд соли навро бо дили пок ва муҳити тоза пешвоз гирад. Баъд аз омодагӣ мардум ба якдигар табрик гуфта, орзуҳои нек мекунанд.
Яке аз суннатҳои ҷолиби наврӯзӣ омода кардани хӯрокҳои махсус мебошад. Дар дастархони идона одатан таомҳое гузошта мешаванд, ки аз маҳсулоти табиӣ тайёр мегарданд. Масалан, суманак яке аз таомҳои машҳури Наврӯз аст, ки аз гандуми сабзшуда пухта мешавад. Ин таом нишонаи фаровонӣ, баракат ва неъматҳои зиндагӣ ба ҳисоб меравад.
Наврӯз ҳамчунин бо бозиҳои миллӣ ва чорабиниҳои фарҳангӣ шӯҳрат дорад. Дар рӯзҳои ид мардум мусобиқаҳои варзишӣ, рақсу сурудҳои халқӣ ва намоиши ҳунарҳои мардумиро баргузор мекунанд. Бозиҳое чун бузкашӣ, гӯштин ва дигар мусобиқаҳо фазои идонаро боз ҳам шавқовар мегардонанд. Ин гуна чорабиниҳо мардумро ба ҳам наздик карда, ҳисси ифтихори миллиро тақвият медиҳанд.
Дар давраи соҳибистиқлолии Тоҷикистон Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати бештар ҷашн гирифта мешавад. Ҳар сол дар шаҳру ноҳияҳои кишвар барномаҳои фарҳангӣ, консертҳо ва намоишгоҳҳои гуногун ташкил мегарданд. Ин чорабиниҳо нишон медиҳанд, ки мардум ба анъанаҳои ниёгони худ эҳтироми зиёд доранд.
Имрӯз Наврӯз натанҳо дар Тоҷикистон, балки дар бисёр кишварҳои ҷаҳон ҷашн гирифта мешавад. Бо ташаббуси кишварҳои дорои фарҳанги Наврӯзӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, ин ҷашн дар сатҳи ҷаҳонӣ низ эътироф гардид. Наврӯз ҳамчун ҷашни байналмилалӣ эътироф гардид, ки ин далели аҳамияти бузурги фарҳангии он мебошад.
Яке аз хусусиятҳои муҳими Наврӯз тарбияи инсон ба меҳрубонӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ мебошад. Дар ин рӯз одамон кӯшиш мекунанд, ки ба якдигар некӣ кунанд, аз ҳолу аҳволи хешу табор бохабар шаванд ва ба ниёзмандон кӯмак расонанд. Ин суннатҳо ҷомеаро муттаҳид намуда, муносибатҳои байни одамонро мустаҳкам мегардонанд.
Наврӯз барои ҷавонон низ аҳамияти калон дорад. Тавассути ин ҷашн насли нав бо таърих, фарҳанг ва анъанаҳои миллӣ шинос мешавад. Ин раванд ба нигоҳ доштани ҳувияти миллӣ ва эҳтиром ба мероси ниёгон мусоидат мекунад.
Хулоса, Наврӯз ҷашнест, ки дар худ таърих, фарҳанг ва арзишҳои маънавии мардуми тоҷикро таҷассум мекунад. Тоҷикистон бо анъанаҳои қадима ва эҳтироми амиқ ба ин ид метавонад ҳамчун яке аз марказҳои асосии Наврӯз шинохта шавад. Ин ҷашн рамзи сулҳ, дӯстӣ ва эҳёи зиндагӣ буда, мардумро ба некиву созандагӣ ҳидоят мекунад.
Аз ин рӯ, нигоҳ доштани суннатҳои Наврӯз ва интиқоли онҳо ба наслҳои оянда вазифаи муҳим мебошад. То даме ки мардум ба фарҳанги худ арҷ мегузоранд, Наврӯз ҳамеша ҳамчун рамзи баҳор ва зиндагии нав боқӣ хоҳад монд.
Қурбонов Сорбон-директори МТМУ рақами 7-и шаҳри Левакант
