Пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон – шаҳри Душанбе оинаи таъриху зиндагии миллати тоҷик ва давлати тоҷикон аст.
Эмомалӣ Раҳмон
Пойтахт дар ҳар як давлат танҳо маркази сиёсӣ ва маъмурӣ нест, балки ҳамчун меҳвари асосии рушди илм ва маориф низ ба ҳисоб меравад. Дар он неруҳои зеҳнӣ, муассисаҳои таҳсилоти олӣ, марказҳои тадқиқотӣ ва захираҳои илмӣ мутамарказ гардида, заминаи пешрафти ҷомеа ва ташаккули иқтидори инсонӣ фароҳам меоянд. Маҳз ҳамин омилҳо пойтахтро ба як муҳити фаъолу динамикии илмӣ табдил медиҳанд, ки дар он ғояҳои нав тавлид ва татбиқ мешаванд.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ, нақши пойтахтҳо ҳамчун марказҳои илму маориф боз ҳам бештар гардидааст. Онҳо ҳамчун пуле миёни дониш, технология ва истеҳсолот хидмат мекунанд. Дар пойтахтҳо донишгоҳҳои бонуфуз, пажӯҳишгоҳҳо ва марказҳои инноватсионӣ фаъолият доранд, ки на танҳо барои тайёр кардани мутахассисони баландихтисос, балки барои пешбурди таҳқиқоти бунёдӣ ва амалӣ низ саҳм мегузоранд. Ин муассисаҳо муҳити мусоид барои рушди тафаккури илмӣ ва эҷодкориро фароҳам месозанд.
Дар шаҳри Душанбе ин равандҳо бо шакли мушаххас ва муназзам амалӣ мегарданд. Пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун маркази асосии илм ва маорифи кишвар дорои шабакаи васеи муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва илмӣ мебошад. Аз ҷумла, Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, Донишгоҳи тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ Сино, Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ва Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ҳамчун марказҳои асосии тайёр намудани кадрҳои илмӣ ва омӯзгорӣ фаъолияти самаранок доранд. Ин муассисаҳо бо ҷорӣ намудани барномаҳои муосири таълимӣ ва рушди таҳқиқоти илмӣ дар ташаккули неруи зеҳнии ҷомеа нақши муҳим мебозанд.
Ҳамзамон, Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва сохторҳои зертобеи он ба ҳайси меҳвари асосии таҳқиқоти илмӣ фаъолият намуда, дар пешбурди илмҳои бунёдӣ ва амалӣ саҳми назаррас доранд. Фаъолияти чунин муассисаҳо ба ҳалли масъалаҳои муҳими иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар нигаронида шуда, робитаи илм бо амалияро таҳким мебахшад. Дар баробари ин, Китобхонаи миллии Тоҷикистон ҳамчун маркази бузурги иттилоотӣ имкониятҳои васеи дастрасӣ ба сарчашмаҳои илмиро фароҳам меорад.
Нақши Китобхонаи миллии Тоҷикистон дар рушди илм хеле муҳим арзёбӣ мегардад, зеро он ҳамчун маркази калидии иттилоотӣ ва маърифатӣ барои ҷомеа хидмат мекунад. Дар ин муассиса захираи бойи адабиёти илмӣ, китобҳои нодир ва манбаъҳои электронии муосир ҷамъоварӣ гардидаанд, ки барои пешбурди таҳқиқоти илмӣ заминаи устувор фароҳам меоранд. Дастрасии муҳаққиқон, омӯзгорон ва донишҷӯён ба чунин сарчашмаҳо имконият медиҳад, ки фаъолияти илмии худро дар сатҳи баланд ба роҳ монанд. Ҳамзамон, китобхона бо ташкили ҳамоишҳо, муаррифии китобҳо ва чорабиниҳои илмӣ ба густариши тафаккури илмӣ ва рушди фарҳанги мутолиа мусоидат намуда, дар таҳкими иқтидори зеҳнии ҷомеа нақши муассир мебозад.
Рушди пойтахт танҳо бо пешрафти соҳаи илм ва маориф маҳдуд намегардад. Солҳои охир Душанбе ба майдони васеи сохтмону ободкориҳо табдил ёфтааст. Бунёди биноҳои муосири таълимӣ, марказҳои илмӣ, озмоишгоҳҳои пешрафта ва иншооти иҷтимоӣ ба беҳтар гардидани шароити таҳсил ва таҳқиқот мусоидат намудаанд. Ҳамзамон, навсозии роҳҳо, хиёбонҳо ва инфрасохтори шаҳрӣ ба ташаккули муҳити мусоиди зиндагӣ ва фаъолияти илмӣ замина гузоштааст.
Дар ин раванд, нақши Рустами Эмомалӣ ҳамчун шахсияти калидӣ дар рушди шаҳр назаррас мебошад. Сиёсати пешгирифтаи ӯ дар самти ободонӣ, рушди зерсохтҳо ва дастгирии соҳаҳои иҷтимоӣ, бахусус маориф, ба баланд гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва таҳкими пойгоҳи илмии пойтахт мусоидат кардааст. Таваҷҷуҳи махсус ба сохтмони муассисаҳои таълимӣ ва фароҳам овардани шароити замонавӣ барои донишомӯзон нишон медиҳад, ки рушди зеҳнӣ яке аз афзалиятҳои асосии сиёсати шаҳрсозӣ мебошад.
Ҳамгироии сохтмону ободкориҳо бо рушди илм ва маориф боис гардидааст, ки муҳити шаҳрӣ ба як фазои созанда ва инноватсионӣ табдил ёбад. Чунин муҳит имконият медиҳад, ки неруҳои ҷавон ба донишомӯзӣ ва таҳқиқот бештар ҷалб гардида, иқтидори илмии ҷомеа тадриҷан боло равад.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ифтихор таъкид мекунанд, ки пойтахти кишвар ба шаҳри зебо ва пешрафта мубаддал гардидааст. “Мо ифтихор дорем, ки пойтахти азизамон – шаҳри Душанбе ҳамчун маркази маъмурии давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон ва оинаи халқи соҳибтамаддуни тоҷик ба як шаҳри зебову муосир табдил ёфтааст”.
Бо вуҷуди ин, барои таҳкими мавқеи пойтахт ҳамчун маркази пешрафтаи илм ва маориф зарур аст, ки масъалаҳои вобаста ба рушди таҳқиқоти инноватсионӣ, ҷалби сармоя ба соҳаи илм ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ боз ҳам фаъол гардонида шаванд. Ин омилҳо метавонанд барои табдил додани пойтахт ба як маркази рақобатпазири илмӣ дар сатҳи минтақавӣ ва байналмилалӣ мусоидат намоянд.
Дар маҷмӯъ, рушди ҳамаҷонибаи шаҳри Душанбе нишон медиҳад, ки пойтахт метавонад бо ҳамгироии соҳаҳои илм, маориф ва шаҳрсозӣ ба муҳаррики асосии пешрафти давлат табдил ёбад. Ин раванд на танҳо барои имрӯз, балки барои ояндаи устувори ҷомеа аҳамияти стратегӣ дорад.
Зуҳуров Абдухолиқ,
мутахассиси шуъбаи Дастхатҳои Шарқ
ва китобҳои нодир
