Дар шароите, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои бесобиқа рӯ ба рӯ гардидааст, масъалаи ҳифзи сулҳ ба яке аз муҳимтарин вазифаҳои ҷомеаи байналмилалӣ табдил ёфтааст. Низоъҳои мусаллаҳона, терроризм, ифротгароӣ, тағйирёбии иқлим, буҳронҳои иқтисодӣ, муҳоҷирати иҷборӣ ва афзоиши нобаробарӣ нишон медиҳанд, ки сулҳ дигар танҳо маънои набудани ҷангро надорад. Имрӯз сулҳ ба низоми мукаммали ҳамзистии осоишта, эҳтироми ҳуқуқи инсон, рушди устувор ва ҳамкории созандаи давлатҳо пайванд ёфтааст.
Дар чунин вазъ қабули қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълон гардидани Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036) аҳаммияти бузурги сиёсӣ ва таърихӣ дорад. Ин иқдоми ҷаҳонӣ дар арафаи таҷлили Рӯзи Ваҳдати миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид, ки рамзи эътирофи таҷрибаи сулҳофарини кишвари мо ва саҳми он дар таҳкими амнияту суботи байналмилалӣ мебошад. Ин ташаббус аз он шаҳодат медиҳад, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ имрӯз беш аз ҳар вақти дигар ба фарҳанги сулҳ, дипломатияи пешгирикунанда ва ҳамкории байналмилалӣ ниёз дорад. Даҳсолаи мазкур заминаи мусоид барои муттаҳид сохтани иқдомҳои давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ, муассисаҳои илмӣ, сохторҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҷавонон дар роҳи таҳкими сулҳу амният фароҳам меорад.
Ҳар як дастоварди инсоният дар муҳити ором ба вуҷуд омадааст. Пешрафти илм, рушди иқтисодиёт, густариши фарҳанг, рушди маориф ва тандурустӣ ҳамагӣ дар шароити сулҳу субот имконпазир мебошанд. Дар кишварҳое, ки ҷанг идома дорад, на танҳо иқтисодиёт зарар мебинад, балки сармояи инсонӣ низ аз байн меравад. Мактабҳо вайрон мешаванд, муассисаҳои тиббӣ фаъолияти худро маҳдуд месозанд, миллионҳо нафар хонаҳои худро тарк мекунанд ва наслҳои оянда аз имкониятҳои таҳсилу рушд маҳрум мегарданд. Аз ҳамин ҷиҳат, таҳкими сулҳ бояд ҳамчун сармоягузорӣ ба ояндаи инсоният арзёбӣ шавад. Ҳар маблағе, ки барои пешгирии низоъҳо, таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ ва рушди ҳамкорӣ масраф мегардад, дар асл сармоягузорӣ барои таъмини зиндагии осоиштаи мардум мебошад.
Тоҷикистон аз ҷумлаи давлатҳое мебошад, ки арзиши сулҳро бо таҷрибаи воқеии таърихӣ дарк кардааст. Солҳои аввали истиқлолият барои кишвар давраи ниҳоят душвор буд. Ҷанги шаҳрвандӣ ҳазорҳо қурбонӣ ба бор оварда, ба иқтисодиёт, иҷтимоиёт ва фарҳанги миллӣ хисороти бузург расонд. Бо талошҳои роҳбарияти давлат ва иродаи сиёсии мардуми Тоҷикистон сулҳу оштӣ барқарор гардид.
Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ оғози марҳилаи нави давлатсозӣ гардид. Маҳз ҳамин таҷрибаи нодир имрӯз Тоҷикистонро ба яке аз ҷонибдорони фаъоли таҳкими сулҳ дар арсаи байналмилалӣ табдил додааст. Солҳои баъдӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон пайваста аз минбарҳои баландтарин масъалаҳои вобаста ба сулҳу амният, истифодаи дипломатияи пешгирикунанда, мубориза бо терроризм, ифротгароӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва таҳкими ҳамкориҳои минтақавиро матраҳ намуд.
Қабули қатъномаи Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ идомаи мантиқии сиёсати хориҷии сулҳпарваронаи Тоҷикистон мебошад. Дар тӯли солҳои истиқлол кишвари мо бо пешниҳоди як қатор ташаббусҳои байналмилалӣ эътибори баланд пайдо кардааст. Дар баробари ташаббусҳои вобаста ба масъалаҳои об ва ҳифзи пиряхҳо, Тоҷикистон пайваста аҳаммияти сулҳу амниятро ҳамчун шарти асосии рушди устувор таъкид менамояд. Пешниҳоди нави байналмилалӣ низ ба ҳамин ҳадаф нигаронида шудааст.
Қабули қатъномаи мазкур аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки ҷаҳон ба таҷрибаи Тоҷикистон эътимод дорад ва онро намунаи муваффақи барқарорсозии сулҳу ризоият арзёбӣ мекунад. Мақсади асосии даҳсола таҳкими фарҳанги сулҳ дар тамоми сатҳҳои ҷомеа мебошад. Барои расидан ба ин ҳадаф чанд самти муҳим пешбинӣ мегардад. Аввалан, густариши дипломатияи пешгирикунанда. Пешгирии низоъҳо нисбат ба бартараф намудани паёмадҳои онҳо хеле самаранок ва камхарҷ мебошад. Дуюм, таҳкими ҳамкории байналмилалӣ дар мубориза бо таҳдидҳои муосир. Терроризм, экстремизм, ҷинояткории фаромиллӣ ва ҳамлаҳои киберӣ сарҳад намешиносанд ва мубориза бар зидди онҳо ҳамкории дастаҷамъиро талаб мекунад. Сеюм, тарбияи насли сулҳхоҳ. Ҷавонон бояд бо арзишҳои таҳаммулпазирӣ, эҳтироми гуногунандешӣ ва фарҳанги муколама ба воя расанд. Чорум, баланд бардоштани нақши занон дар раванди сулҳофаринӣ. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки иштироки фаъоли занон дар гуфтушунидҳои сулҳ ба пойдории бештар мусоидат мекунад. Панҷум, густариши ҳамкории фарҳангӣ ва гуманитарӣ байни давлатҳо ҳамчун воситаи таҳкими эътимоди мутақобила.
Ҷавонон нерӯи асосии ҷомеа мебошанд. Ояндаи ҳар давлат аз ҷаҳонбинӣ, маърифат ва масъулиятшиносии онҳо вобаста аст. Аз ҳамин хотир, яке аз самтҳои муҳими даҳсолаи байналмилалӣ ба баланд бардоштани маърифати сулҳпарваронаи ҷавонон равона гардидааст. Муассисаҳои таълимӣ, марказҳои илмӣ, созмонҳои ҷавонон ва воситаҳои ахбори омма метавонанд дар ташаккули фарҳанги сулҳ саҳми арзанда гузоранд. Барномаҳои омӯзишӣ, конфронсҳои илмӣ, форумҳои байналмилалӣ ва мубодилаи таҷриба миёни ҷавонони кишварҳои гуногун метавонанд фазои эътимод ва ҳамдигарфаҳмиро тақвият бахшанд.
Фарҳанг ҳамеша воситаи пуриқтидори наздиксозии халқҳо будааст. Осори адабӣ, мусиқӣ, театр, кино, санъати тасвирӣ ва дигар намудҳои эҷод метавонанд арзишҳои сулҳро муассир тарғиб намоянд. Тоҷикистон дорои мероси ғании фарҳангӣ мебошад, ки дар он ғояҳои инсондӯстӣ, адолат, таҳаммулпазирӣ ва дӯстӣ ҷойгоҳи махсус доранд. Мероси Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҷомӣ ва дигар мутафаккирони Шарқ имрӯз низ метавонад дар тарбияи насли сулҳхоҳ нақши муассир бозад.
Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид бе сулҳ амалӣ намегарданд. Камбизоатӣ, гуруснагӣ, мушкилоти экологӣ, бемориҳои сироятӣ ва нобаробарии иҷтимоӣ дар муҳити ноором шиддат мегиранд. Аз ҳамин сабаб, сулҳ ва рушди устувор ду мафҳуми ҷудонашаванда мебошанд. Ҳар қадар давлатҳо ҳамкориро густариш диҳанд, ҳамон қадар имконият барои ҳалли мушкилоти глобалӣ бештар мегардад.
Қабули қатъномаи Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ нишон медиҳад, ки Тоҷикистон имрӯз танҳо иштирокчии равандҳои байналмилалӣ нест, балки ташаббускори онҳо низ мебошад. Ин мақом масъулияти боз ҳам бештарро талаб мекунад. Дар солҳои наздик Ҷумҳурии Тоҷикистон метавонад майдони баргузории ҳамоишҳои байналмилалӣ, форумҳои илмӣ, нишастҳои ҷавонон, конфронсҳои фарҳангӣ ва мулоқотҳои сатҳи баланд гардад, ки ҳама ба татбиқи ҳадафҳои даҳсола мусоидат хоҳанд кард. Мутахассисони тоҷик, олимон, омӯзгорон, намояндагони ҷомеаи шаҳрвандӣ ва аҳли фарҳанг низ метавонанд дар таҳияи барномаҳои илмӣ, таълимӣ ва фарҳангии марбут ба таҳкими сулҳ саҳми арзанда гузоранд.
Хулоса, Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда танҳо як санади навбатии байналмилалӣ нест. Он даъвати ҷомеаи ҷаҳонӣ барои муттаҳид сохтани нерӯҳо баҳри ҳифзи арзиши бузургтарин - сулҳ мебошад. Ин даҳсола метавонад саҳифаи нави ҳамкориҳои байналмилалиро боз намояд ва барои ташаккули низоми устувори амният саҳми назаррас гузорад. Барои Тоҷикистон қабули ин қатънома аҳаммияти рамзӣ ва амалӣ дорад. Он эътирофи таҷрибаи сулҳофарини кишвар, сиёсати созандаи роҳбарияти давлат ва нақши фаъолонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мебошад. Имрӯз вазифаи ҳар як шаҳрванди кишвар аз он иборат аст, ки фарҳанги сулҳ, ваҳдат, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми ҳамдигарро дар ҷомеа таҳким бахшад. Сулҳ мероси гаронбаҳоест, ки бояд бо масъулият ҳифз гардад. Агар ҷомеаи ҷаҳонӣ арзишҳои инсондӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкориро роҳнамои фаъолияти худ қарор диҳад, Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ метавонад ба оғози марҳилаи нави рушди устувор ва зиндагии осоиштаи тамоми башарият мубаддал гардад.
Нодира ИСОБОЕВА,
директори Литсейи касбии техникии нефту гази шаҳри Исфара
