Наврӯз яке аз қадимтарин ва пуршукуҳтарин ҷашнҳои мардумони ҷаҳон ба ҳисоб меравад, ки бо фарорасии баҳор ва эҳёи табиат алоқаманд аст. Ин ҷашни бостонӣ таърихи ҳазорсолаҳо дошта, ҳамчун рамзи навшавии зиндагӣ, покии рӯҳу ҷисм ва оғози марҳилаи нави ҳаёт таҷлил мегардад.
Барои мардуми тоҷик Наврӯз танҳо як ҷашни мавсимӣ нест, балки қисми ҷудонашавандаи фарҳанг, тамаддун ва худшиносии миллӣ мебошад. Бо фарорасии Наврӯз табиат аз нав зинда мешавад: замин сабз мегардад, дарахтон гул мекунанд ва инсон низ худро бо табиат ҳамнаво эҳсос менамояд.
Наврӯз решаҳои амиқи таърихӣ дорад. Бисёре аз муҳаққиқон пайдоиши онро ба давраҳои бостонии тамаддуни ориёӣ нисбат медиҳанд. Аз замонҳои қадим мардуми ориёитабор фарорасии рӯзи баробаршавии шабу рӯз, яъне оғози баҳорро ҳамчун рӯзи аввали соли нав таҷлил мекарданд. Ин рӯз рамзи пирӯзии равшанӣ бар торикӣ, гармӣ бар сармо ва ҳаёт бар хомӯшӣ ба ҳисоб мерафт. Аз ҳамин ҷиҳат Наврӯз дар фарҳанги мардум ҳамчун иди умед, шодӣ ва некбинӣ ҷойгоҳи хос пайдо кардааст.
Дар фарҳанги тоҷикон Наврӯз бо расму оинҳои гуногун таҷлил мегардад. Омодагӣ ба ҷашн аз рӯзҳои пеш оғоз мешавад. Одамон хонаҳои худро тоза мекунанд, либосҳои нав мепӯшанд, дастархони идона ороста, бо рӯҳи шодмон ба истиқболи баҳор мебароянд. Яке аз анъанаҳои зебои Наврӯз омода намудани хӯрокҳои миллӣ, махсусан суманак мебошад, ки рамзи баракат, фаровонӣ ва файзи зиндагӣ ба ҳисоб меравад. Пухтани суманак бо ҳамроҳии суруд, рақсу шодӣ ва ҷамъ омадани занону духтарон анҷом ёфта, ин раванд рӯҳияи ҳамдигарфаҳмӣ ва дӯстиро тақвият медиҳад.
Наврӯз инчунин ҷашни ваҳдат, дӯстӣ ва ҳамдигарбахшӣ мебошад. Дар ин рӯз одамон ба аёдати хешу табор ва ҳамсояҳо мераванд, кинаву адоватро фаромӯш мекунанд ва якдигарро бо фарорасии соли нав табрик мегӯянд. Маънии аслии Наврӯз низ дар ҳамин аст, ки инсон бояд бо дилу нияти пок, бо меҳру муҳаббат ва бо умеди нек ба соли нав қадам гузорад. Ин ҷашн мардумро ба дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтироми арзишҳои инсонӣ даъват менамояд.
Бо гузашти вақт Наврӯз на танҳо дар кишварҳои форсизабон, балки дар бисёр минтақаҳои ҷаҳон паҳн гардид. Имрӯз ин ҷашнро даҳҳо миллатҳо бо расму анъанаҳои гуногун таҷлил мекунанд. Наврӯз ҳамчун ҷашни байналмилалӣ эътироф гардида, арзишҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва маънавии онро ҷомеаи ҷаҳонӣ қадр менамояд. Ин ҳолат боз як далели равшани он аст, ки Наврӯз ҷашни сулҳ, дӯстӣ ва ҳамзистии осоиштаи мардумон мебошад.
Барои ҷомеаи имрӯза Наврӯз аҳамияти бузурги тарбиявӣ ва маънавӣ дорад. Ин ҷашн инсонро ба эҳтироми табиат, пок нигоҳ доштани муҳити зист ва пешбурди зиндагии созанда ҳидоят мекунад. Наврӯз ба мардум мефаҳмонад, ки зиндагӣ мисли табиат ҳамеша дар ҳаракат аст ва ҳар баҳор оғози умеди нав мебошад. Аз ин рӯ, инсон бояд ҳамеша ба оянда бо рӯҳи некбинӣ ва бо меҳнати созанда нигарад.
Дар маҷмӯъ, Наврӯз на танҳо як ҷашни таърихӣ, балки рамзи зиндагонии нав, эҳёи табиат ва покии рӯҳи инсон аст. Он мардумро ба шодӣ, дӯстӣ ва ҳамбастагӣ даъват намуда, арзишҳои олии инсонӣ ва фарҳангиро ҳифз мекунад. Барои мардуми тоҷик Наврӯз ифтихори миллӣ ва мероси гаронбаҳои фарҳангист, ки аз насл ба насл гузашта, то имрӯз бо тамоми шукӯҳу шаҳомат таҷлил мегардад. Ин ҷашни бостонӣ ҳамеша паёмовари сулҳ, муҳаббат ва зиндагии нав барои тамоми инсоният хоҳад буд.
Хидиров Улуғбек, сардори раёсати таълими Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе
