ОЗМОИШГОҲИ БАКТЕРИОЛОГӢ МИНБАРИ ИЛМУ ТАШХИС ВА СИПАРИ АМНИЯТИ БИОЛОГӢ Манучеҳри Асрорзода, мудири озмоишгоҳи бактериологии Муассисаи давлатии «Институти масоили амнияти биологӣ ва биотехнология»-и Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон Истиқлоли…
ОЗМОИШГОҲИ БАКТЕРИОЛОГӢ МИНБАРИ ИЛМУ ТАШХИС ВА СИПАРИ АМНИЯТИ БИОЛОГӢ
Манучеҳри Асрорзода,
мудири озмоишгоҳи бактериологии Муассисаи давлатии «Институти масоили амнияти биологӣ ва биотехнология»-и Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон
Истиқлоли давлатӣ барои мардуми Тоҷикистон на танҳо рамзи соҳибихтиёрӣ ва озодии миллӣ, балки заминаи муҳими рушди тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа, аз ҷумла илм, маориф, тандурустӣ, кишоварзӣ ва байторӣ мебошад. Дар давоми 35 соли Истиқлол дар кишвар барои рушди муассисаҳои илмӣ, таҳкими заминаҳои моддию техникии таҳқиқот ва тарбияи мутахассисони ҷавон имкониятҳои нав фароҳам оварда шуданд.
Соҳаи байторӣ ҳамчун яке аз самтҳои муҳими кишоварзӣ дар таъмини солимии ҳайвонот, рушди чорводорӣ, амнияти озуқаворӣ ва ҳифзи саломатии аҳолӣ нақши муҳим дорад. Дар ин раванд фаъолияти озмоишгоҳҳои махсусгардонидашуда, бахусус озмоишгоҳҳои бактериологӣ, аҳамияти хос дорад.
Озмоишгоҳи бактериологии Муассисаи давлатии «Институти масоили амнияти биологӣ ва биотехнология»-и Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон соли 1992 дар заминаи Институти Осиёимиёнагии оқсил таъсис ёфтааст. Аз рӯзи таъсис то имрӯз фаъолияти илмӣ-таҳқиқотии он ба омӯзиши бемориҳои сироятии бактериалии ҳайвонот, муайян намудани хусусиятҳои эпизоотологии онҳо, роҳҳои паҳншавии сироят, таҳияи усулҳои ташхис, пешгирӣ ва мубориза бар зидди бемориҳои сироятӣ равона шудааст.
Нақши озмоишгоҳ дар 35 соли Истиқлол
Дар давоми 35 соли Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон илми байторӣ марҳилаҳои муҳими рушдро тай намуда, дар ҳалли масъалаҳои мубрами соҳаи кишоварзӣ саҳми худро гузоштааст. Дар ин раванд Озмоишгоҳи бактериологӣ низ ҳамчун сохтори илмӣ-таҳқиқотӣ дар омӯзиш ва ташхиси бемориҳои сироятии ҳайвонот фаъолияти худро идома додааст.
Нақши озмоишгоҳ пеш аз ҳама дар таъмини заминаи илмӣ барои ташхис, омӯзиш ва пешгирии бемориҳои сироятии бактериалӣ зоҳир мегардад. Бемориҳои сироятӣ метавонанд ба саршумори ҳайвонот, маҳсулнокии чорводорӣ ва рушди иқтисодии хоҷагиҳо таъсири манфӣ расонанд. Аз ин рӯ, ташхиси саривақтӣ ва андешидани чораҳои пешгирикунанда аҳамияти калидӣ дорад.
Яке аз вазифаҳои муҳими озмоишгоҳ гузаронидани таҳқиқоти эпизоотологӣ мебошад. Омӯзиши хусусиятҳои пайдоиш ва паҳншавии бемориҳо барои муайян намудани вазъи эпизоотии минтақаҳо ва пешниҳоди чораҳои мувофиқи пешгирӣ ва мубориза мусоидат менамояд.
Дар ин давра масъалаҳои марбут ба пастереллёз, салмонеллёз ва колибактериози ҳайвоноти кишоварзӣ аз ҷумлаи самтҳои муҳими таҳқиқоти озмоишгоҳ ба ҳисоб мераванд. Дар баробари омӯзиши барангезандагони бемориҳо, таҳияи ваксинаҳо ва воситаҳои ташхисӣ низ аз самтҳои афзалиятноки фаъолияти илмӣ мебошанд.
Ташхиси лабораторӣ асоси мубориза бо бемориҳои сироятӣ
Дар мубориза бар зидди бемориҳои сироятӣ ташхиси дуруст ва саривақтӣ мавқеи асосӣ дорад. Бе муайян намудани барангезандаи беморӣ ва омӯзиши хусусиятҳои он андешидани чораҳои самараноки пешгирикунанда душвор мебошад.
Аз ин рӯ, дар озмоишгоҳ ташхиси лабораторӣ ва экспертизаи маводи патологӣ гузаронида шуда, барои муайян намудани барангезандагони бемориҳои сироятии хавфнок таҳқиқоти зарурӣ анҷом дода мешаванд.
Натиҷаҳои чунин таҳқиқот барои арзёбии вазъи эпизоотологӣ, таҳияи тавсияҳои илмӣ ва такмили чораҳои пешгирӣ ва мубориза бар зидди бемориҳои сироятӣ аҳамияти амалӣ доранд.
Яке аз самтҳои муҳимми фаъолияти озмоишгоҳ таҳия ва такмили технологияҳои истеҳсоли ваксинаҳо, маводи ташхисӣ ва дигар воситаҳои биологӣ мебошад.
Ваксина ҳамчун яке аз воситаҳои муҳими пешгирии бемориҳои сироятӣ дар ҳифзи саломатии ҳайвонот нақши калон дорад. Аз ин рӯ, таҳқиқоти илмӣ дар самти баланд бардоштани самаранокии воситаҳои пешгирӣ ва ташхисӣ аҳамияти назаррас пайдо мекунад.
Пайвастани натиҷаҳои илмӣ бо талаботи истеҳсолоти кишоварзӣ метавонад барои баланд бардоштани самаранокии чораҳои байторӣ ва коҳиш додани хавфи паҳншавии бемориҳои сироятӣ мусоидат намояд.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва афзоиши хатари паҳншавии бемориҳои сироятӣ масъалаи амнияти биологӣ аҳамияти бештар пайдо мекунад.
Амнияти биологӣ маҷмӯи тадбирҳоест, ки барои пешгирӣ намудани воридшавӣ, паҳншавӣ ва таъсири манфии омилҳои биологӣ равона карда мешаванд. Дар ин самт фаъолияти озмоишгоҳҳои илмӣ ва ташхисӣ аҳамияти махсус дорад.
Мониторинги бемориҳои сироятии хавфнок, ташхиси лабораторӣ, омӯзиши барангезандагон ва таҳияи тавсияҳои илмӣ аз ҷумлаи тадбирҳое мебошанд, ки ба таҳкими низоми амнияти биологии кишвар мусоидат мекунанд.
Яке аз ҳадафҳои асосии илмҳои кишоварзӣ истифодаи дониш ва натиҷаҳои таҳқиқоти илмӣ барои ҳалли масъалаҳои амалии истеҳсолот мебошад.
Дар соҳаи байторӣ ин робита махсусан муҳим аст. Ҳар як бемории сироятие, ки сари вақт ташхис ва пешгирӣ карда намешавад, метавонад ба саломатии ҳайвонот ва самаранокии истеҳсолоти чорводорӣ таъсири манфӣ расонад.
Аз ин рӯ, фаъолияти Озмоишгоҳи бактериологӣ танҳо бо корҳои лабораторӣ маҳдуд нашуда, ба ҳалли масъалаҳои муҳими илмӣ ва амалии соҳаи байторӣ равона мегардад.
Нақши кадрҳои илмӣ ва ҷавонон
Рушди минбаъдаи фаъолияти озмоишгоҳ аз сатҳи касбии кормандон, таҷрибаи мутахассисон ва ҷалби ҷавонони соҳибистеъдод ба илм вобастагии калон дорад.
Дар замони муосир мутахассиси соҳаи бактериология бояд на танҳо дониши амиқи назариявӣ дошта бошад, балки бо усулҳои муосири ташхис ва таҳқиқоти лабораторӣ низ хуб ошно бошад.
Тарбияи кадрҳои ҷавон, интиқоли таҷрибаи мутахассисони соҳибтаҷриба ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти илмӣ яке аз роҳҳои муҳими таҳкими иқтидори илмии озмоишгоҳ мебошад.
Таҷрибаи фаъолияти Озмоишгоҳи бактериологӣ нишон медиҳад, ки рушди илм дар соҳаи байторӣ бидуни омӯзиши пайвастаи бемориҳои сироятӣ, такмили усулҳои ташхис ва ҷустуҷӯи роҳҳои нави пешгирӣ имконнопазир аст.
Имрӯз зарурати истифодаи технологияҳои муосири лабораторӣ, густариши таҳқиқоти илмӣ ва таҳкими ҳамкории илмӣ бо муассисаҳои дахлдор бештар эҳсос мешавад.
Дар оянда низ озмоишгоҳ метавонад бо такя ба таҷрибаи андӯхта ва имкониятҳои илмии мавҷуда дар омӯзиши бемориҳои сироятӣ, таҳияи воситаҳои ташхисӣ ва пешгирикунанда ва таъмини амнияти биологӣ саҳми худро гузорад. 35 соли Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои рушди илму маориф ва соҳаи кишоварзӣ марҳилаи муҳими таърихӣ мебошад. Дар ин давра барои фаъолияти муассисаҳои илмӣ ва рушди иқтидори касбии мутахассисон имкониятҳои нав ба вуҷуд омаданд.
Озмоишгоҳи бактериологӣ, ки фаъолияти худро соли 1992 оғоз кардааст, дар самти омӯзиши бемориҳои сироятии бактериалии ҳайвонот, ташхиси лабораторӣ, мониторинги эпизоотологӣ, таҳияи воситаҳои пешгирӣ ва ташхисӣ ва таҳкими амнияти биологӣ фаъолият менамояд.
Имрӯз, дар остонаи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, моро зарур аст, ки дастовардҳои илмиро ҳифз намуда, барои рушди минбаъдаи илми байторӣ, омода намудани кадрҳои ҷавон ва татбиқи натиҷаҳои таҳқиқоти илмӣ дар амал пайваста талош намоем.
Зеро илми қавӣ — асоси рушди устувор, амнияти биологӣ — ҷузъи муҳими амнияти миллӣ ва Истиқлол — заминаи асосии пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол мебошад.
35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон муборак бод!
Истиқлол поянда, Ватан обод ва илми тоҷик ҳамеша пешрафта бошад!
