Дар шароити муосир, ки ҷаҳонишавӣ, рушди босуръати технология ва тағйирёбии арзишҳои иҷтимоӣ ба зеҳну тафаккури наслҳои ҷавон таъсири амиқ мерасонанд, масъалаи тарбияи шахсияти комил, соҳибмаърифат, ватандӯст ва дорои тафаккури илмӣ ба яке аз вазифаҳои калидии сиёсати давлатӣ табдил ёфтааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ бо дарки амиқи ин воқеият, роҳи ташаккули ҷомеаи донишбунёд ва маърифатмеҳварро пеш гирифтааст.
Озмунҳои ҷумҳуриявӣ яке аз дастовардҳои беназир дар самти илм дар замони соҳибистиқлолии кишвар ба ҳисоб мераванд. Иқдоми мазкур таҳти сарпарастӣ ва дастгириҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати равнақ додани донишҳои хонандагон ва дигар қишрҳои ҷомеъа ва ҳамчунин ҷиҳати ҷалб намудани мардум ба китобхонӣ роҳандозӣ шудааст.
Ба ҳамагон маълум аст, ки халқи тоҷик аз ҷумлаи мардум ва халқияте ба шумор мераванд, ки дорои таърихи куҳан ва фарҳангу маданияти ғанӣ мебошад.
Дар замони муосир, ки таъсири омилҳои сунъӣ боиси нуқс пайдо кардани фарҳанг ва маданияти мардум, махсусан насли ҷавон гардидааст, ташкил ва роҳандозии чунин озмунҳо ва ҳавасмандиҳо миёни ҷавонон ва қишрҳои гуногуни ҷамъият айни мудао мебошад.
Дар ҳамин замина, эълони ҳамасолаи озмунҳои ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст», «Тоҷикистон - Ватани азизи ман» ва «Илм - фурӯғи маърифат», ки дар оғози сол аз ҷониби Пешвои миллат роҳандозӣ мегарданд, як низоми мукаммали тарбиявию маърифатиро ташкил медиҳанд. Ин озмунҳо унсури як сиёсати воҳиди давлатӣ мебошанд, ки ҳадафи асосии онҳо рушди зеҳнӣ, маънавӣ ва шаҳрвандии ҷомеа, бахусус ҷавонон аст.
Озмуни «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ҳамчун пояи ибтидоии ин низоми маърифатӣ хизмат мекунад. Аз нигоҳи педагогӣ, мутолиаи китоб асоси ташаккули тафаккури амиқ, нутқи равон, ҷаҳонбинии васеъ ва қобилияти таҳлил мебошад. Китоб хонандаро ба андеша водор месозад, малакаи худомӯзиро инкишоф медиҳад ва заминаи рушди минбаъдаи илмӣ ва шаҳрвандиро фароҳам меорад.
Дар шароите, ки фазои иттилоотӣ пур аз муҳтавои сатҳӣ гардидааст, эҳёи фарҳанги китобхонӣ як зарурати иҷтимоӣ ва педагогӣ мебошад. Таҷрибаи солҳои қаблии баргузории озмун нишон медиҳад, ки таваҷҷуҳ ба китобхонаҳо афзоиш ёфта, сатҳи саводи маънавӣ ва фарҳангии ҷавонон боло рафтааст. Аз нигоҳи илми педагогика, ин озмун муҳити омӯзиши ғайрирасмиро тақвият бахшида, омӯзишро аз чорчӯби синф берун мебарорад.
Агар китобхонӣ заминаи маърифат бошад, пас озмуни «Тоҷикистон - Ватани азизи ман» натиҷаи мантиқии он дар шакли худшиносии миллӣ ва ватандӯстӣ мебошад. Ин озмун ба ҷавонон имкон медиҳад, ки дониш ва ҷаҳонбинии худро дар шинохти Ватан, таърих, фарҳанг ва дастовардҳои давлати соҳибистиқлол татбиқ намоянд.
Аз дидгоҳи педагогикаи иҷтимоӣ, ватандӯстӣ на ҳамчун эҳсоси худҷӯш, балки чун арзиши тарбиявӣ ташаккул меёбад. Иштирок дар ин озмун ҷавононро ба мавқеи фаъоли шаҳрвандӣ, масъулият барои ояндаи кишвар ва дарки нақши шахсии худ дар рушди ҷомеа ҳидоят мекунад. Натиҷаҳои солҳои гузашта нишон медиҳанд, ки бисёре аз иштирокчиён баъдан дар фаъолияти ҷамъиятӣ, фарҳангӣ ва расонаӣ фаъол гардидаанд, ки ин худ далели таъсири дарозмуддати тарбиявии озмун мебошад.
Зинаи сеюми ин низоми маърифатӣ озмуни «Илм - фурӯғи маърифат» мебошад, ки рушди тафаккури илмӣ ва омодасозии неруи зеҳнии кишварро ҳадаф қарор медиҳад. Агар китоб ҷаҳонбиниро васеъ кунад ва ватандӯстӣ ҳисси масъулиятро бедор созад, илм воситаи ҳалли мушкилоти воқеии ҷомеа мегардад.
Аз нуқтаи назари педагогика, ҷалби ҷавонон ба фаъолияти илмӣ на танҳо ба рушди дониш, балки ба ташаккули тафаккури таҳлилӣ, мантиқӣ ва эҷодӣ мусоидат мекунад. Эълони озмун дар оғози сол муҳаққиқон ва донишҷӯёнро ба нақшакашии фаъолияти илмии худ водор месозад, ки ин ба баланд шудани сифати таҳқиқот ва ташаккули фарҳанги илмӣ мусоидат менамояд.
Таҷрибаи солҳои қабл нишон медиҳад, ки теъдоди корҳои илмӣ афзоиш ёфта, бисёре аз ғолибон имрӯз ҳамчун муҳаққиқон ва омӯзгорони ҷавон фаъолият доранд. Ин раванд далели он аст, ки озмун ба ташаккули захираи илмии миллӣ заминаи устувор мегузорад.
Аз нигоҳи таҳлилӣ, ин се озмун як занҷираи воҳиди тарбиявиро ташкил медиҳанд: китоб → худшиносӣ → илм. Ин пайдарҳамӣ ба талаботи рушди шахсият мутобиқ буда, тамоми марҳалаҳои ташаккули зеҳнӣ ва иҷтимоии инсонро фаро мегирад.
Ҳамин тавр, ташкили ин озмунҳо барои беҳтар гардидан ва дарёфти чеҳраҳои нави илмию эҷодӣ мусоидат мекунанд. Аҳли хирад ва донишмандон имрӯз нақши озмунҳои ҷумҳуриявиро дар замони соҳибистиқлолии кишвар хуб дарк кардаанд ва донистанд, ки ташкили чунин озмунҳо дар ҷомеаи имрӯз саривақтӣ мебошад. Дар ин замина, месазад, ки дар оянда насли наврасро ба озмунҳои гуногуни байналмилалӣ дар ин самтҳо ҷалб намоем.
Бояд як нуктаро ба назар гирифт, ки ҳарчанд равияи ин озмунҳо гуногун ҳам бошад, вале ҳадаф якест. Ҳадафи асосии озмунҳои мазкур баланд бардоштани завқ, фарҳанг, дониш, маърифат ва маданияти мардуми тоҷик, хусусан насли навраси ин миллат ба ҳисоб меравад. Моро месазад, ки ҷиҳати баланд бардоштани маҳорату малакаҳои насли наврас ва барои саҳми худро гузоштан дар пешрафти илм ва фарҳанг, чеҳраҳоеро омода намоем, ки чи дар дохили ҷумҳурӣ ва чи берун аз он номбардори миллат ва фарҳанги худ бошанд. Маҳз ҳамин гуна озмунҳо боис мегарданд, ки чеҳраҳои нави донишманд пайдо гардад ва номи миллати тоҷикро дар сартосари ҷаҳон баланд бардорад.
Ҳамин тариқ, метавон хулоса кард, ки се озмуни ҷумҳуриявӣ на танҳо чорабиниҳои фарҳангиву маърифатӣ, балки унсурҳои муҳими сиёсати давлатии тарбия ва маориф мебошанд. Онҳо дар маҷмӯъ ба ташаккули насли соҳибмаърифат, ватандӯст ва дорои тафаккури илмӣ мусоидат намуда, заминаи рушди устувори ҷомеаи Тоҷикистонро фароҳам меоранд. Аз нигоҳи илми педагогӣ, идома ва такмили ин ташаббусҳо кафолати пешрафти зеҳнӣ ва маънавии миллат мебошад.
Ҷамила ДАВЛАТЗОДА,
директори Литсейи касбии техникии ноҳияи Шаҳринав,
доктори илмҳои педагогӣ
Начало формы
