Дар шароити ҷаҳони муосир инсоният бо як қатор мушкилоти ҷиддии глобалӣ рӯ ба рӯ гардидааст, ки аз ҷумлаи онҳо тағйирёбии иқлим, норасоии захираҳои табиӣ, ифлосшавии муҳити зист ва афзоиши офатҳои табиӣ мебошанд. Ин мушкилот ба тамоми кишварҳои ҷаҳон таъсир расонида, ҳалли онҳо ҳамкории зич ва ҳамоҳангшудаи давлатҳоро тақозо менамояд. Дар ин замина, кишварҳои Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қазоқистон, ҳамчун шарикони муҳими минтақавӣ, барои таъмини рушди устувор ва ҳифзи муҳити зист нақши муҳим доранд.
21 апрели соли ҷорӣ дар шаҳри Остона мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон муҳтарам Қосим-Жомарт Токаев баргузор гардид. Дар ҷараёни ин мулоқот ҷонибҳо ҳолати кунунӣ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаро мавриди баррасӣ қарор дода, аз сатҳи баланди ҳамкориҳои стратегӣ изҳори қаноатмандӣ намуданд. Таъкид гардид, ки ҳамкориҳои Тоҷикистону Қазоқистон дар ҳамаи самтҳо, аз ҷумла сиёсат, иқтисод, сармоягузорӣ ва робитаҳои фарҳангиву гуманитарӣ, пайваста рушд ёфта истодаанд.
Дар солҳои охир ҳаҷми гардиши савдо байни ду кишвар ба таври назаррас афзоиш ёфта, танҳо дар соли 2025 ба 1,2 миллиард доллар расидааст. Ин нишондиҳанда далели равшани густариши муносибатҳои иқтисодӣ мебошад. Ҷонибҳо ба рушди соҳаҳои саноат, нақлиёт, логистика, кишоварзӣ ва сармоягузорӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд. Ҳамзамон, соҳаҳои рақамикунонӣ, инноватсия ва технологияҳои муосир, аз ҷумла зеҳни сунъӣ, ҳамчун самтҳои афзалиятноки ҳамкории минбаъда муайян гардиданд. Ин омилҳо метавонанд ба рушди иқтисодиёти рақамӣ ва баланд бардоштани рақобатпазирии кишварҳо мусоидат намоянд.
Дар баробари рушди иқтисодӣ, масъалаҳои амният ва суботи минтақавӣ низ дар маркази таваҷҷуҳи сарони давлатҳо қарор доштанд. Таҳкими ҳамкориҳои низомӣ ва низомиву техникӣ, инчунин мубориза бо таҳдидҳои ҷаҳонӣ ва минтақавӣ, аз ҷумла терроризм ва экстремизм, ҳамчун самтҳои муҳими ҳамкорӣ арзёбӣ гардиданд. Ин нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ва Қазоқистон барои таъмини сулҳ ва субот дар минтақа масъулияти муштарак доранд.
Ҳамзамон, ҳамкориҳои ду кишвар танҳо ба соҳаҳои сиёсиву иқтисодӣ маҳдуд намешаванд. Дар самти фарҳангиву башарӣ низ робитаҳо рушд ёфта, мубодилаи таҷриба дар соҳаҳои илму маориф, фарҳанг ва санъат густариш меёбад. Ин раванд ба таҳкими дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмии байни мардумон мусоидат мекунад.
Дар баробари ҳамкориҳои дуҷониба, иштироки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамоиши минтақавии экологӣ дар мавзӯи “Диди муштарак барои ояндаи устувор”, ки дар шаҳри Остона баргузор гардид, аҳамияти махсус дорад. Дар доираи ин ҳамоиш масъалаҳои муҳими марбут ба тағйирёбии иқлим, норасоии захираҳои об, таназзули низомҳои экологӣ ва афзоиши офатҳои табиӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Таъкид гардид, ки ин мушкилот ба яке аз таҳдидҳои ҷиддӣ барои рушди устувори минтақа ва ҷаҳон табдил ёфтаанд.
Дар намоишгоҳи ҳамоиш павилиони Тоҷикистон низ пешниҳод гардид, ки дар он дастовардҳо ва ташаббусҳои кишвар дар самти ҳифзи муҳити зист муаррифӣ шуданд. Ба иштирокдорон оид ба масъалаҳои обшавии пиряхҳо, ҳифзи гуногунии биологӣ, рушди иқтисодиёти сабз ва экотуризм маълумоти муфассал пешниҳод гардид. Гуногунии табиат ва мероси фарҳангии Тоҷикистон, анъанаҳо ва ҳунарҳои мардумӣ, ки робитаи амиқи инсонро бо табиат инъикос мекунанд, диққати махсусро ба худ ҷалб намуданд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои захираҳои фаровони обӣ, дар таъмини амнияти обии Осиёи Марказӣ нақши калидӣ мебозад. Тақрибан 60 фоизи захираҳои обии минтақа дар ҳудуди Тоҷикистон ташаккул меёбанд. Ин ҳолат аҳамияти стратегии кишварро дар рушди устувори минтақа боз ҳам бештар мегардонад. Бо вуҷуди ин, раванди босуръати обшавии пиряхҳо, ки дар натиҷаи тағйирёбии иқлим ба вуҷуд омадааст, боиси нигаронии ҷиддӣ гардидааст. Ин раванд метавонад ба камшавии захираҳои об, вайроншавии тавозуни экологӣ ва афзоиши хатари офатҳои табиӣ оварда расонад.
Дар баробари ин, масъалаи афзоиши тӯфонҳои чанголуд дар минтақа низ ба як мушкили ҷиддӣ табдил ёфтааст. Ин падида ба саломатии аҳолӣ ва муҳити зист таъсири манфӣ мерасонад ва тадбирҳои муштаракро талаб менамояд. Дар чунин шароит, ҳамкории кишварҳо барои пешгирӣ ва коҳиш додани таъсири манфии ин равандҳо аҳамияти махсус дорад.
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханронии худ дар ҳамоиши мазкур таъкид намуданд, ки Тоҷикистон пайваста дар доираи ташаббусҳои байналмилалӣ барои ҳалли масъалаҳои обу иқлим фаъолона иштирок менамояд. Аз ҷумла, Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” ҳамчун яке аз ташаббусҳои муҳим арзёбӣ гардид, ки имрӯз дар марҳилаи татбиқи фаъол қарор дорад. Инчунин, Конфронси байналмилалӣ оид ба ҳифзи пиряхҳо, ки дар шаҳри Душанбе баргузор гардид, ҳамчун минбари муҳими ҳамоҳангсозии талошҳои байналмилалӣ номбар шуд.
Дар баробари ин, таъсиси Маркази минтақавии омӯзиш ва мониторинги пиряхҳо ва криосфераи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Душанбе қадами муҳим дар самти таҳқиқ ва ҳифзи захираҳои табиӣ мебошад. Ин марказ метавонад ба беҳтар фаҳмидани равандҳои иқлимӣ ва таҳияи стратегияҳои самараноки мутобиқшавӣ мусоидат намояд.
Яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ гузариш ба иқтисодиёти сабз мебошад. Ин раванд истифодаи самараноки захираҳои табиӣ, коҳиши партовҳои зараровар ва рушди манбаъҳои барқароршавандаи энергияро дар бар мегирад. Тоҷикистон ба рушди гидроэнергетика ва дигар манбаъҳои тозаи энергия аҳамияти стратегӣ медиҳад, ки ин метавонад ба таъмини амнияти энергетикӣ ва коҳиши таъсири манфӣ ба муҳити зист мусоидат намояд.
Дар ин замина, ҷалби сармоягузориҳои экологӣ ва истифодаи механизмҳои бозории дастгирии рушди сабз аҳамияти калон дорад. Барориши вомбаргҳои “сабз” ҳамчун як воситаи муҳими маблағгузорӣ ба амал бароварда мешавад, ки метавонад барои татбиқи лоиҳаҳои экологӣ мусоидат намояд. Ҳамчунин, масъалаи ташаккули бозори минтақавии карбон ҳамчун як қадами муҳим дар коҳиши партовҳо ва ҷалби сармоягузориҳо баррасӣ гардид.
Дар Тоҷикистон ба ҳифзи гуногунии биологӣ низ диққати махсус дода мешавад. Барномаҳои давлатӣ барои ҳифзи намудҳои нодири ҳайвонот, аз ҷумла бабри барфӣ, бузи пармашох ва гӯсфанди кӯҳии архар, амалӣ мегарданд. Ин тадбирҳо барои нигоҳдории экосистемаҳои табиӣ ва таъмини мувозинати экологӣ аҳамияти калон доранд.
Бо мақсади тақвияти ҳамкории минтақавӣ, таҳияи мавқеъҳои ҳамоҳангшуда ва рушди механизмҳои муштараки идоракунии захираҳои табиӣ зарур шумурда мешавад. Дар ин замина, таъсиси Маркази минтақавӣ оид ба идоракунии партовҳо дар шаҳри Душанбе низ як қадами муҳим ба ҳисоб меравад.
Дар ҷамъбасти ҳамоиши минтақавии экологӣ Эъломияи муштараки сарони давлатҳо қабул гардида, Барномаи минтақавии амал барои солҳои 2026–2030 тасдиқ карда шуд. Ин ҳуҷҷатҳо заминаи муҳим барои рушди минбаъдаи ҳамкориҳои экологӣ ва таъмини рушди устувори минтақа мебошанд.
Ҳамкориҳои Тоҷикистону Қазоқистон ва иштироки фаъолонаи Тоҷикистон дар ташаббусҳои байналмилалӣ нишон медиҳанд, ки кишварҳо барои ҳалли мушкилоти глобалӣ ва таъмини ояндаи устувор омодаанд. Танҳо тавассути ҳамкории муштарак, истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ ва татбиқи сиёсати самаранок метавон ба ҳифзи муҳити зист ва рушди устувори ҷомеа ноил гардид.
Ҳакимов Зоирҷон Рузибоевич - муовини директор оид ба робитаҳои хориҷии Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ
