Дар тӯли таърих Наврӯз марҳилаҳои гуногунро паси сар кардааст. Бо вуҷуди дигаргуниҳои замон ва мушкилоти таърихӣ, ин ҷашни бостонӣ аз хотираи мардум дур нашуда, ҳамеша ҳамчун рамзи шодӣ, покизагӣ ва навшавии зиндагӣ боқӣ мондааст. Аз ривоятҳои таърихӣ бармеояд, ки пайдоиши Наврӯз ба давраи шоҳони афсонавӣ, аз ҷумла Ҷамшед, нисбат дода мешавад. Мегӯянд, ки маҳз дар замони ӯ Наврӯз ҳамчун рӯзи нав ва оғози соли нав таҷлил гардид.
Наврӯз ҷашни баҳор аст ва ба рӯзи баробар шудани шабу рӯз, яъне эътидоли баҳорӣ рост меояд. Дар ҳамин рӯз табиат аз хоби зимистон бедор мешавад, ҳаво гарм мегардад, замин сабзапӯш шуда, ҳаёти нав оғоз меёбад. Барои ҳамин Наврӯз рамзи зиндашавии табиат ва оғози марҳилаи нави зиндагӣ ба шумор меравад.
Ин ҷашн дар байни халқҳои гуногуни ҷаҳон, аз ҷумла тоҷикон, эрониён, афғонистонӣ, озарбойҷониҳо, қазоқҳо, қирғизҳо, туркманҳо ва дигар миллатҳои минтақаи Осиёи Марказӣ ва Ховари Миёна бо шукуҳу шаҳомати хос таҷлил мегардад. Бо гузашти вақт Наврӯз аз доираи як минтақа берун рафта, ба ҷашни ҷаҳонӣ табдил ёфт.
Бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумла Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ин ҷашни бостонӣ дар сатҳи байналмилалӣ эътироф гардид. Соли 2009 Наврӯз ба феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии башарият шомил карда шуд. Соли 2010 бошад, Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид 21 мартро Рӯзи байналмилалии Наврӯз эълон намуд. Ин иқдом нишон медиҳад, ки Наврӯз на танҳо ҷашни як миллат, балки мероси фарҳангии тамоми башарият мебошад.
Дар сарчашмаҳои таърихӣ ва адабӣ низ аз Наврӯз ёдоварӣ шудааст. Яке аз қадимтарин манбаъҳое, ки дар он аз ин ҷашн сухан меравад, китоби муқаддаси «Авесто» мебошад. Дар ин асар Наврӯз ҳамчун рамзи эҳёи табиат ва навсозии зиндагӣ зикр гардидааст. Аз ин бармеояд, ки эҳтиром ба табиат ва таҷлили баҳор аз замонҳои хеле қадим дар фарҳанги мардумони ориёӣ ҷойгоҳи махсус доштааст.
Наврӯз бо расму ойинҳои ҷолиби худ низ фарқ мекунад. Пеш аз фаро расидани ид мардум хонаҳои худро тоза карда, муҳити зиндагиро ба тартиб меоранд. Ин амал рамзи покизагӣ ва омодагӣ ба зиндагии нав мебошад. Ҳамчунин мардум мекӯшанд, ки кинаву адоватро аз дил дур карда, бо ҳамдигар оштӣ намоянд.
Яке аз анъанаҳои зебои Наврӯз сабзонидани гандум ё дигар донаҳо мебошад. Сабза, ки аз гандум мерӯяд, рамзи ҳаёти нав, фаровонӣ ва баракат аст. Инчунин дар рӯзҳои Наврӯз дастархони идона ороста мешавад, ки дар он таомҳои миллии гуногун гузошта мешаванд.
Дар бисёр кишварҳо дастархони махсусе бо номи «ҳафтсин» ё «ҳафтшин» омода мекунанд. Дар ин дастархон ҳафт навъи ашё гузошта мешавад, ки ҳар кадоми онҳо рамзи махсус дорад. Масалан, сабза рамзи ҳаёт, себ рамзи зебоӣ, сирко рамзи сабру таҳаммул ва сирпиёз рамзи саломатӣ ба ҳисоб меравад.
Дар фарҳанги тоҷикон омода кардани суманак низ яке аз суннатҳои муҳими Наврӯз мебошад. Суманак аз гандуми сабзида тайёр карда шуда, рамзи фаровонӣ, неъмат ва баракат ба шумор меравад. Омода кардани он одатан бо суруду шодӣ ва ҳамдигарфаҳмии мардум сурат мегирад.
Моҳияти асосии Наврӯз дар паҳн намудани арзишҳои инсонӣ, аз ҷумла дӯстӣ, меҳрубонӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтиром ба табиат ифода меёбад. Ин ҷашн мардумро ба некиву накӯкорӣ, ободкорӣ ва зиндагии осоишта раҳнамун месозад.
Имрӯз дар Тоҷикистони соҳибистиқлол Наврӯз бо шукуҳи хос таҷлил мегардад. Ин ҷашн мардумро ба иттиҳоду ҳамбастагӣ, дӯстиву бародарӣ ва созандагӣ даъват мекунад. Ҳар сол дар саросари кишвар чорабиниҳои фарҳангӣ, идона ва варзишӣ баргузор гардида, мардум бо рӯҳияи баланд Наврӯзро истиқбол мегиранд.
Бигзор Наврӯзи хуҷаста ба ҳар хонадон файзу баракат, саломатӣ ва хушбахтӣ оварад. Орзумандем, ки кишвари азизамон Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳамеша ободу шукуфон бошад ва зиндагии мардумаш пур аз сулҳу осоиштагӣ гардад.
Ҳар рӯзатон Наврӯз бод, Наврӯзатон пирӯз бод!
*Адабиётҳо*:
Акбари Турсон. Пайвандгари наслҳо ва аслҳо. // Мачмуаи мақолоти пайки Наврӯз, мураттибон Баҳриддин Мирзоев ва Махфират Юсуфӣ, Душанбе, 2012, с. 14.
Девони Рудакии Самарқандӣ, Теҳрон, интишороти «Амири Кабир», 1376 ҳичрии шамсӣ, с. 76.
Ҳамон ҷо, с. 136.
Унсуралмаъолии Кайковус. Қобуснома, Душанбе, интишороти «Адабиёти бачагона», 2014, с. 132.
Ҳурдин – бодаи биниши фитрӣ.
Фидавсӣ, Абулқосим . Шоҳнома, Теҳрон, интишороти «Суруш», 1381 ҳичрии шамсӣ, с. 201.
Омузгори кафедраи фармакология ва забони лотинӣ
Шарифова Фарзона Қиронбековна
