Коррупсия яке аз монеаҳои асосии рушди устувори ҷомеа ба ҳисоб меравад. Он ба иқтисод, сиёсати давлатӣ, адолати иҷтимоӣ ва эътимоди мардум таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин рӯ, пешгирии омилҳои коррупсионӣ танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест, балки масъулияти тамоми ҷомеа, аз ҷумла низоми маориф ва омӯзгорон мебошад. Нақши омӯзгор дар ин самт бисёр муҳим ва тақдирсоз аст.
Нақши омӯзгор дар тарбияи насли солим ва дур аз омилҳои коррупсионӣ хеле муҳим аст. Омӯзгор шахсест, ки на танҳо дониш, балки ахлоқ, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои инсониро ба шогирдон меомӯзонад. Дар муассисаҳои таълимӣ асоси фарҳанги зиддикоррупсионӣ гузошта мешавад. Агар хонанда аз синни хурдсолӣ мафҳумҳои адолат, масъулият ва поквиҷдониро дарк намояд, эҳтимоли даст задан ба амалҳои коррупсионӣ дар оянда коҳиш меёбад. Дар ин замина, талаботи Созмони Милали Муттаҳид низ ба баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва тарбияи шаҳрвандони масъул равона шудааст. Омӯзгорон метавонанд ин арзишҳоро тавассути дарсҳо, суҳбатҳо ва чорабиниҳои тарбиявӣ ба хонандагон фаҳмонанд.
Тавре дар моддаи 16-и Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия», аз 7 августи соли 2020, №1714 зикр шудааст:
«Моддаи 16. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ
1. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ бо роҳи ҷорӣ намудани барномаи таълимӣ бо мақсади аз худ кардани дониш, маҳорат ва масъулият оид ба огоҳ, пешгирӣ ва ошкор намудани ҳуқуқвайронкуниҳои ба коррупсия алоқаманд, дар ҷомеа ба вуҷуд овардани муносибати оштинопазир бо ҳуқуқвайронкуниҳои ба коррупсия алоқаманд, баланд бардоштани савияи дониш ва фарҳанги ҳуқуқӣ амалӣ карда мешаванд.
2. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ мутобиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ карда мешаванд.»
Яке аз сабабҳои асосии паҳншавии коррупсия - сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ мебошад. Омӯзгорон метавонанд ба хонандагон фаҳмонанд, ки коррупсия чист ва чӣ зарар дорад, ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои шаҳрвандиро шарҳ диҳанд, эҳтиром ба қонун ва тартиботро ташаккул диҳанд. Масалан, дар доираи татбиқи “Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030” омӯзгорон метавонанд дар муассисаҳои таълимӣ корҳои фаҳмондадиҳӣ ва маҳфилҳои ҳуқуқиро ташкил намоянд.
Дуруст аст, ки омӯзгор бояд худ намунаи поквиҷдонӣ, адолат ва масъулият бошад. Рафтори ӯ ба хонандагон таъсири мустақим мерасонад. Агар омӯзгор ба адолат риоя кунад, муносибати баробар бо ҳамаи хонандагон дошта бошад, ба амалҳои ғайриқонунӣ роҳ надиҳад, пас ӯ дар амал фарҳанги зиддикоррупсиониро ташаккул медиҳад. Муассисаҳои таълимӣ низ бояд муҳити шаффоф ва одилона дошта бошанд. Омӯзгорон метавонанд баҳогузориро шаффоф ва одилона ба роҳ монанд, аз ҳар гуна амалҳои ношоиста худдорӣ намоянд, дар ҳамкорӣ бо волидайн ва ҷомеа фазои эътимодро таҳким бахшанд. Ин амалҳо сабаб ва шароити ба вуҷуд омадани коррупсияро коҳиш медиҳанд.
Мавриди зикр аст, ки пешгирии коррупсия танҳо дар синфхона маҳдуд намешавад. Омӯзгорон метавонанд бо волидайн, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва сохторҳои давлатӣ ҳамкорӣ намуда, чорабиниҳои тарбиявӣ ва маърифатиро баргузор намоянд. Ин гуна ҳамкорӣ ба ташаккули мавқеи шаҳрвандии фаъол мусоидат мекунад.
Хулоса, саҳми омӯзгорон дар пешгирии омилҳои коррупсионӣ хеле бузург аст. Онҳо бо тарбияи насли наврас, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, ташаккули арзишҳои ахлоқӣ ва намунаи шахсии худ метавонанд заминаи ҷомеаи поквиҷдон ва адолатпарварро гузоранд. Танҳо тавассути таълим ва тарбияи дуруст метавон фарҳанги оштинопазир нисбат ба коррупсияро дар ҷомеа устувор сохт.
Юсупова Савринисо, мудири кафедраи фанҳои табиии Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ
