Бо мақсади таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ, ҳифз ва тавсеаи ҳуввияти миллӣ, арҷгузорӣ ба таърихи пурифтихор ва мероси ғании маънавию фарҳангии халқи тоҷик, инчунин бузургдошти хизматҳои абармардони роҳи илму адаб, сиёсату давлатдорӣ ва муборизаҳои озодихоҳонаи миллат дар тӯли асрҳо Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ бо диди амиқи таърихӣ ва эҳсоси масъулияти баланди миллӣ иқдоми навбатии созанда, фарҳангӣ ва сарнавиштсозро пешниҳод ва роҳандозӣ намуданд. Ин ташаббус, ки аҳаммияти бузурги сиёсӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва маънавӣ дорад, идомаи мантиқии сиёсати хирадмандона, дурандешона ва фарҳангпарваронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҳсуб ёфта, дар шароити мураккаби ҷаҳони муосир ҳамчун посухи хирадмандона ба зарурати ҳифзи пояҳои маънавӣ, таърихӣ ва тамаддунии миллат зуҳур менамояд.
Моҳияти ин иқдом аз он иборат аст, ки бо арҷгузорӣ ва эҳтироми амиқ ба шахсиятҳои таърихсоз дар пойтахти кишвар - шаҳри Душанбе Маҷмааи таърихию фарҳангии эҳёи хотираи таърихӣ ва таҳкими ҳувияти миллӣ таъсис дода шуда, хоки мазори бузургони халқи тоҷик, ки имрӯз оромгоҳҳои онҳо дар гӯшаҳои гуногуни ҷаҳон қарор доранд, ба пойтахти кишвар оварда мешаванд ва инчунин, оромгоҳи бузургоне, ки дар қаламрави кишваранд, бо тарҳи нав бозсозӣ мешаванд. Ин бузургон дар давраҳои мухталифи таърих бо андеша, қалам, ҷоннисорӣ, сиёсати хирадмандона ва муборизаҳои сарнавиштсоз барои бақо, озодӣ, истиқлол ва шарафи миллати тоҷик хизматҳои беназир анҷом додаанд. Бо овардани хоки мазори онҳо дар шаҳри Душанбе бунёди як маҷмааи бузурги таърихию фарҳангӣ пешбинӣ мегардад, ки дар доираи он мақбараҳои рамзии ин шахсиятҳои барҷаста сохта мешаванд. Ин мақбараҳои рамзӣ ҳамчун нишони ҳузури маънавии бузургони миллат дар қалби давлату ҷомеа хизмат намуда, хотираи таърихиро дар як фазои воҳид гирд меоранд.
Маҷмааи таърихию фарҳангии пешбинишуда на танҳо иншооти меъморӣ, балки фазои рамзӣ ва маънавии миллӣ хоҳад буд, ки дар он гузашта, имрӯз ва ояндаи миллати тоҷик ба ҳам мепайванданд. Мақбараҳои рамзии бузургони миллат, ки хоки мазори онҳо аз кишварҳои гуногуни ҷаҳон оварда мешавад, ба зиёратгоҳи умумихалқӣ табдил меёбанд. Ин макон ҷои зиёрати мардум, макони андеша, ибрат ва худшиносӣ гардида, нишони равшани арҷгузорӣ ва эҳтироми хоссаи давлат ва ҷомеа нисбат ба фарзандони бузурги миллат хоҳад шуд. Дар ин фазо эҳсоси ифтихор аз таърихи пуршараф, эҳтиром ба ҷоннисориҳои гузаштагон ва дарки масъулияти шаҳрвандӣ барои ояндаи давлату миллат тақвият меёбад.
Аз нигоҳи мантиқ ва аҳамияти таърихӣ, ин ташаббус идомаи табиии суннатҳои давлатдории тоҷикон ба ҳисоб меравад. Дар тӯли таърих тоҷикон ҳамеша ба бузургони худ арҷ мегузоштанд, хотираи онҳоро ҳифз менамуданд ва аз таҷрибаи таърихӣ ҳамчун сарчашмаи ҳикмат истифода мекарданд. Дар шароити имрӯз, ки равандҳои ҷаҳонишавӣ, бархӯрди фарҳангҳо ва таҳдидҳои маънавию иттилоотӣ шиддат гирифтаанд, эҳёи хотираи таърихӣ ва гиромидошти шахсиятҳои миллӣ аҳаммияти дучанд пайдо мекунад ва бунёди чунин маҷмаа ҳамчун як сипари маънавӣ хизмат намуда, ҳуввияти миллиро аз фаромӯшшавӣ, таҳриф ва бегонашавӣ ҳифз менамояд.
Дар ин замина, бояд махсус таъкид кард, ки ин иқдоми созанда ва фарҳангӣ аз ҷониби Рустами Эмомалӣ, ҳамчун пайрави асили сиёсати хирадмандона, фарҳангпарварона ва дурбинонаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, амалӣ мегардад. Маҳз дар партави роҳнамоӣ ва таъкидҳои пайвастаи Пешвои миллат оид ба аҳамияти худшиносиву худогоҳии миллӣ, эҳёи хотираи таърихӣ, арҷгузорӣ ба бузургони миллат ва таҳкими пояҳои маънавии давлатдорӣ, чунин ташаббусҳои сарнавиштсоз шакл гирифта, ба марҳилаи татбиқ мерасанд. Ин иқдом далели равшани идомаи мактаби бузурги давлатдории миллӣ мебошад, ки Пешвои миллат онро дар тӯли даҳсолаҳо бунёд ва таҳким бахшидаанд.
Рустами Эмомалӣ бо ин ташаббус худро ҳамчун сиёсатмадори ҷавон, вале андешаманд, вориси мактаби бузурги давлатдории миллӣ ва пайрави содиқи арзишҳое муаррифӣ менамояд, ки Пешвои миллат дар меҳвари сиёсати давлатӣ қарор додаанд. Таваҷҷуҳ ба таърих, эҳтиром ба шахсиятҳои барҷаста, гирдоварии рамзии хотираи онҳо дар пойтахти кишвар ва табдил додани он ба маркази маънавӣ паёми равшан ба ҷомеа ва махсусан, ба насли ҷавон мебошад, ки миллати тоҷик бо таърихи худ ифтихор дорад, решаҳои худро мешиносад ва бар пояи ин худшиносӣ роҳи рушди устувор ва ояндаи дурахшонро интихоб мекунад.
Маҷмааи таърихию фарҳангии мазкур метавонад ба як маркази бузурги тарбиявӣ, маърифатӣ ва фарҳангӣ табдил ёбад. Дар ин макон баргузории чорабиниҳои илмӣ, конфронсҳои таърихию фарҳангӣ, ҳамоишҳои илмӣ, барномаҳои ватандӯстӣ ва вохӯриҳои насли ҷавон бо олимон ва аҳли зиё имконпазир мегардад. Барои ҷавонон ин маҷмаа як мактаби зиндаи таърих хоҳад буд, ки дар он на танҳо аз китобҳо, балки аз фазои зиндаи рамзӣ дарси ватандӯстӣ, худогоҳӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ гирифта мешавад. Ҳамин тариқ, ташаббуси мазкур на танҳо ба гузашта нигаронида шудааст, балки ба ояндаи давлатдории миллӣ ва таҳкими пояҳои маънавии ҷомеа равона гардидааст.
Аҳаммияти иҷтимоӣ ва сиёсии ин иқдом дар он зоҳир мегардад, ки он эҳсоси ҳамбастагӣ ва пайванди наслҳоро тақвият мебахшад. Вақте ки шаҳрвандон дар як макони рамзӣ хотираи бузургони миллатро эҳтиром мекунанд, ҳисси умумияти сарнавишт, масъулият ва ифтихори миллӣ боз ҳам қавитар мегардад. Ин ташаббус нишон медиҳад, ки давлат ба арзишҳои маънавӣ ва таърихӣ ҳамчун пояи устувори рушди устувор, суботи иҷтимоӣ ва пешрафти ҷомеа менигарад. Эҳтиром ба гузашта дар ин ҷо ҳамчун шарти асосии сохтани ояндаи дурахшон муаррифӣ мешавад.
Аз лиҳози меъморӣ ва фарҳангӣ, маҷмаа бо истифода аз меъёрҳои муосир ва дар ҳамбастагӣ бо унсурҳои анъанавии фарҳанги тоҷикӣ бунёд хоҳад шуд. Дар он рамзҳои тамаддуни ориёӣ, унсурҳои ҳунари миллӣ, санъати кандакорӣ ва муҳити сабзу ором барои андеша ва тафаккур ҷой хоҳанд дошт. Ин маҷмаа метавонад ба яке аз рамзҳои нави фарҳангиву сайёҳиву маънавии Душанбе табдил ёфта, симои пойтахтро ҳамчун маркази таърих, фарҳанг ва худшиносии миллӣ боз ҳам мустаҳкам созад.
Эҳтиром ва арҷгузорӣ ба гузаштагони бузурги миллат дар сарнавишти таърихии тоҷикон танҳо як расм ё ойини иҷтимоӣ набуда, рукни аслии худшиносии миллӣ ва пояи маънавии ҳастии онҳо маҳсуб меёбад. Миллати тоҷик дар тӯли асрҳо, новобаста аз фарозу нишебҳои таърих, муҳоҷиратҳо, фишорҳо ва шикастҳои сиёсӣ, хотираи фарзандони барӯманди худро ҳамчун чароғи роҳнамо ҳифз намуда, онро аз насл ба насл бо эҳтироми хосса интиқол додааст. Мазорҳо, оромгоҳҳо, номҳои ҷовидон ва ривоятҳои таърихӣ барои тоҷикон танҳо нишонаҳои гузашта набуда, рамзи пайванди ҷонҳо, идомаи руҳи миллат ва шаҳодати зинда будани хотираи таърихӣ мебошанд. Дар ин хотира андеша, қалам, ҷоннисорӣ ва хиради бузургони миллат ҳамчун амонати муқаддас нигоҳ дошта шудааст.
Маҳз дар ҳамин замина, иқдоми Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ чун идомаи равшани ин суннати ҳазорсола зуҳур мекунад. Ӯ бо диди амиқи таърихӣ ва эҳсоси масъулияти баланди миллӣ эҳёи хотираи бузургони миллатро ба як амали рамзии давлатдорӣ табдил медиҳад. Ин иқдом эҳёи руҳи миллат дар фазои имрӯз аст. Бо гирд овардани хотираи фарзандони барӯманди миллат дар пойтахт як навъ муколамаи хомӯши наслҳо сурат мегирад, ки дар он гузашта ба имрӯз сухан мегӯяд ва имрӯз ба оянда пайғом мефиристад. Ин муколамаи таърихӣ ба ҷомеа мефаҳмонад, миллате, ки ба гузашта эҳтиром мегузорад, ҳеҷ гоҳ роҳгум намешавад.
Дар ин иқдом Душанбе ба қалби зиндаи хотираи миллӣ табдил меёбад, ба маконе, ки дар он оромиши мазор бо таппиши ҳаёти муосир пайванд мехӯрад. Ҳузури рамзии бузургони миллат дар фазои пойтахт ба ҳар як шаҳрванди кишвар, бахусус ба ҷавонон, хотиррасон месозад, ки озодӣ, истиқлол, давлатдорӣ ва фарҳанги миллӣ натиҷаи фидокорӣ, ҷоннисорӣ ва хиради садсолаҳо мебошанд. Ин эҳсос дар зеҳни насли нав худшиносии амиқ, ифтихори таърихӣ ва масъулияти ахлоқӣ барои идомаи роҳи миллатро бедор месозад.
Ҳамин тариқ, Рустами Эмомалӣ бо идомаи фарҳанги арҷгузорӣ ба гузаштагон на танҳо суннати ниёгонро зинда медоранд, балки онро бо талаботи замони муосир ҳамоҳанг намуда, ба як рукни устувори сиёсати фарҳангӣ ва маънавии давлат табдил медиҳад. Ин иқдом нишон медиҳад, дар ҷомеае, ки ба хотираи таърихӣ ҳамчун сарвати муқаддас муносибат мекунанд, оянда аз гузашта ҷудо нест, имрӯз бе реша намемонад ва фардо бар пояи маънавияти устувор бунёд мегардад. Эҳтиром ба гузашта дар ин раванд ҳамчун нури роҳнамо хизмат намуда, роҳи давлатдорӣ, худшиносии миллӣ ва рушди устувори ҷомеаро равшан месозад.
Ҳамин тавр, ин иқдоми созанда, фарҳангӣ ва таърихиеро, ки Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ роҳандозӣ намуданд, ба таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ заминаи устувор мегузорад ва он на танҳо тарҳи меъморӣ ё ташаббуси фарҳангӣ, балки андешаи амиқи фалсафии миллӣ аст, ки аз иртиботи ношикастании инсон бо замон, миллат бо хотира ва давлат бо маънавият шаҳодат медиҳад. Миллате, ки ба гузашта бо эҳтиром менигарад, имрӯзро бо хирад месозад ва ояндаро бо итминон истиқбол мекунад. Дар ин раванд, эҳёи хотираи бузургони миллат ҳамчун пули маънавӣ байни дирӯз, имрӯз ва фардо хизмат намуда, руҳи давлатдориро бо нафаси таърих зинда нигоҳ медорад. Ин ташаббус ба ҷомеа мефаҳмонад, ки истиқлол танҳо ҳудуд ё қудрат нест, балки масъулияти ахлоқӣ, вафо ба решаҳо ва идомаи рисолати таърихист. Ҳангоме, ки хотираи гузаштагон дар қалби пойтахт ва дар шуури миллат ҷой мегирад, давлат қавитар, ҷомеа устувортар ва роҳи оянда равшантар мегардад. Зеро дар замине, ки хотира зинда аст, миллат гум намешавад ва дар миллате, ки худшиносӣ бедор аст, фардо ҳамеша маъно дорад.
Дар маҷмуъ, иқдоми навбатии Рустами Эмомалӣ, ки дар партави сиёсати хирадмандона ва роҳнамоии Пешвои муаззами миллат амалӣ мегардад, ҳамчун қадами таърихӣ, созанда ва фарҳангофар дар роҳи таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ ва ҳуввияти миллӣ арзёбӣ мешавад. Ин ташаббус далели равшани пайвасти амиқи гузашта, имрӯз ва ояндаи миллати тоҷик буда, нишони арҷгузории хосса ба бузургони таърих ва ҳамзамон, ифодаи садоқат ба арзишҳое мебошад, ки Пешвои миллат дар меҳвари сиёсати давлатдории миллӣ қарор додаанд. Халқи Тоҷикистон ин иқдоми созандаро бо эҳсоси ифтихор ва қаноатмандӣ истиқбол намуда, онро рамзи идомаи мактаби давлатдории миллӣ, фарҳанги худшиносӣ ва эҳтироми таърих медонад.
Фарҳод РАҲИМӢ, раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, академики АМИТ
