Барои давлат миллати солим, мардуми солим зарур аст. Кӯдакон ояндаи ҷомеа мебошанд, таъмини ҳуқуқҳои онҳо, ҳифзи саломатӣ, рушди солимию ҷисмонӣ ва равонии онҳо вазифаи аввалиндараҷаи ҳар давлату ҷомеа ба ҳисоб меравад .
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомали Раҳмон
Ҷаҳонишавӣ ҳамчун раванди фарогир ва устувори тағйироти иқтисодӣ, сиёсӣ ва иҷтимоӣ, бо вуҷуди мусоидат ба рушди технология ва муоширати озод, боиси пайдоиш ва густариши падидаҳои хатарзо барои табақаҳои осебпазири аҳолӣ, бахусус кӯдакон шудааст. Яке аз масъалаҳои ҷиддие, ки дар заминаи ҷаҳонишавӣ ва таҳаввулоти иҷтимоӣ ба миён омадааст, меҳнати кӯдакон мебошад.
Мувофиқи маълумоти Созмони Байналмилалии Меҳнат (СБМ), дар ҷаҳон беш аз 160 миллион кӯдак ба шаклҳои гуногуни меҳнат ҷалб шудаанд, ки қисми зиёди он ба гурӯҳи “шаклҳои бадтарини меҳнат” шомиланд.
Дар чунин вазъият, ҳифзи иҷтимоии ҳуқуқи кӯдакон ва пешгирии шаклҳои бадтарини меҳнати кӯдак ҳамчун вазифаи аввалиндараҷаи давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ ва ҷомеаҳои шаҳрвандӣ баромад мекунад. Ҷумҳурии Тоҷикистон, чун иштирокдори фаъол дар раванди мубориза бо меҳнати кӯдакон, тадбирҳоеро роҳандозӣ намудааст, ки ба коҳиш додани ин падида дар дохили кишвар нигаронида шудаанд.
1.1. Мафҳум ва хусусиятҳои меҳнати кӯдак. Меҳнати кӯдак – ин фаъолияти иқтисодӣ ё ғайриқонуние мебошад, ки ба рушди ҷисмонӣ, равонӣ, иҷтимоӣ ва маънавии кӯдак таъсири манфӣ мерасонад ва ӯро аз таҳсил ва ҳаёти муносиб маҳрум месозад. СБМ меҳнати кӯдакро ба ду гурӯҳ ҷудо мекунад:
1.2. Ҷаҳонишавӣ ва таъсири он ба меҳнати кӯдак. Равандҳои ҷаҳонишавӣ – аз ҷумла глобализатсияи бозорҳои меҳнат, рақобати иқтисодӣ ва рушди соҳаҳои ғайрирасмӣ – шароити мувофиқ барои истифодаи ғайриқонунии меҳнати кӯдакон фароҳам овардаанд. Маҳз дар соҳаҳое, ки нозироти давлатӣ суст аст (корхонаҳои оилавӣ, сохтмон, кӯҳканӣ, кишоварзӣ), кӯдакон бештар ҷалб мегарданд.
Тибқи Конвенсияи СБМ №182 (1999), ба шаклҳои бадтарини меҳнати кӯдак инҳо дохил мешаванд:
- ҳама шаклҳои ғуломӣ ё амалҳои шабеҳи ғуломӣ, ба монанди фурӯши кӯдакон ва савдои онҳо, ғуломии қарзӣ ва крепостноӣ, инчунин меҳнати маҷбурӣ ё ҳатмӣ, аз ҷумла ҷалби маҷбурӣ ё ҳатмии кӯдакон барои истифода дар даргириҳои мусаллаҳона;
- истифода, харидан, ҷалб ё пешниҳоди кӯдак барои танфурӯшӣ, истеҳсоли маводи порнографӣ ё намоишҳои порнографӣ;
- истифода, ҷалб ё пешниҳоди кӯдак барои фаъолияти ғайриқонунӣ, аз ҷумла барои истеҳсол ва фурӯши маводи мухаддир, ки дар шартномаҳои байналмилалии дахлдор муайян шудаанд;
- корҳое, ки аз рӯи табиат ё шароити иҷрои он метавонад ба саломатӣ, бехатарӣ ва ахлоқи кӯдакон зарар расонад;
-мақоми ваколатдори давлатӣ барои роҳнамоии касбӣ, табобат ва бозомӯзии касбии кӯдакону наврасоне, ки дар натиҷаи ташхиси тиббӣ барои шуғл дар баъзе намудҳои кор номувофиқ дониста шудаанд, чораҳои дахлдор меандешад.
3.1. Омилҳои иҷтимоиву иқтисодӣ. Дар Тоҷикистон, омилҳои асосии паҳншавии меҳнати кӯдакон чунинанд:
3.2. Тадбирҳои давлатӣ дар ин самт. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади мубориза бо меҳнати кӯдакон ва ҳифзи ҳуқуқи онҳо қадамҳои зеринро амалӣ намудааст:
Дар кишвари мо дар самти муносибатҳои меҳнатӣ аз ҷумла, оид ба пешгирии шаклҳои бадтарини меҳнати кӯдак давра ба давра санадҳое қабул карда шудаанд, ки ҷавобгӯи меъёрҳои байналмилалӣ буда, бевосита барои баланд бардоштани сатҳи иҷтимоӣ, меҳнати шоиста ва таъмини шароити бехатару мусоиди корӣ равона гардидаанд ва ин иқдом минбаъд низ идома дода мешавад.
Дар ин радиф қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи Рӯйхати корҳои шароиташон номусоид ва зараровар, ки истифодаи меҳнати ашхоси аз 18-сола хурд иҷозат дода намешавад ва ҳадди меъёрҳо ҳангоми дастӣ бардоштан ва кашонидани борҳо” аз 4 марти соли 2014 №169, “Дар бораи Барномаи миллӣ оид ба барҳамдиҳии шаклҳои бадтарини меҳнати к ӯдакон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2024 -2028” 30 августи соли 2024 (барномаи 2-юм), таҳти № №485 ва як зумра санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ тасдиқ гардидаанд.
ЮНИСЕФ, СБМ ва ташкилотҳои ғайриҳукуматии дохилӣ ва хориҷӣ дар татбиқи чорабиниҳои зерин мусоидат менамоянд:
Бо назардошти таҳдидҳои ҷаҳонишавӣ ва шиддат гирифтани шаклҳои бадтарини меҳнати кӯдак, муҳим аст:
Дар охир ба хулосае омадан мумкин аст, ки ҳимояи иҷтимоии кӯдакон ва бартарафсозии шаклҳои бадтарини меҳнати кӯдак ин вазифаи умумидавлатӣ ва байналмилалӣ аст. Танҳо тавассути ҳамкории доими байни мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ, вазорату идораҳо, шарикони иҷтимоӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва созмонҳои байналмилалӣ метавон фазои амну бехатарро барои кӯдакони имрӯз ва насли фардо таъмин кард.
Ашуров Умедҷон Баҳридинович
директори Корхонаи воҳиди давлатии
“Маркази таълимии шаҳри Душанбе”.
